GÜNDEM
Giriş Tarihi : 12-03-2020 07:57   Güncelleme : 12-03-2020 08:16

“Allah bu millete yeniden bir millî marş yazdırmasın”

Mehmed Akif Ersoy’un yazdığı İstiklâl Marşı, 99 yıl önce bugün, 12 Mart 1921’de, Mustafa Kemal’in başkanlığını yaptığı meclis oturumunda millî marş olarak kabul edilmişti. Mehmed Akif, millî mücadelenin ne büyük zorluklarla kazanıldığını ifade etmek için, “Allah bu millete yeniden bir millî marş yazdırmasın” demişti.

“Allah bu millete yeniden bir millî marş yazdırmasın”

“Millî Marş” yarışması ve Akif’in şiiri

Yunan ordusunun iki koldan taarruza geçtiği bir dönemdir. Türk Ordusu, sadece askerî güce değil, manevî desteğe de ihtiyaç duymaktadır.

Türk Ordusuna millî bir şevk ve azim vermek gerektiğini düşünen Mirliva (Tuğgeneral) İsmet Paşa (İsmet İnönü), dönemin Millî Eğitim Bakanı Rıza Nur’a, Fransa Millî Marşı gibi millî duyguları harekete geçirecek bir marşa ihtiyaç olduğunu söyler.

İsmet Paşa’nın bu isteği üzerine Millî Eğitim Bakanlığı, 25 Ekim 1920’de Hakimiyet-i Milliye gazetesine bir ilân vererek, bir millî marş yarışması açıldığını duyurur. Yarışmada birinciliğe lâyık görülen esere, o dönem için hayli yüksek bir meblâğ olan 500 lira ödül verilecektir.

“Şairlerimizin nazar-ı dikkatine:

Milletimizin dâhili ve harici İstiklâli uğrunda girişmiş olduğu mücadeleyi ifade ve terennüm için bir İstiklal Marşı, Umur-u Maarif Vekâleti Celilesi’nce müsabakaya vazedilmiştir. İşbu müsabaka, 23 Kanun-i evvel sene 1336 tarihine kadar olup bir heyet-i edebiye tarafından gönderilen eserlerden intihap olunacak ve kabul edilen eserin güftesi için beş yüz lira mükâfat verilecektir.

Ve yine laakal beş yüz lira tahsis edilecek olan beste için bilahare ayrıca bir müsabaka açılacaktır. Bütün müracaatlar, Ankara’da Büyük Millet Meclisi Maarif Vekâletine yapılacaktır.”

Gazetede yayınlanan ilân üzerine, 724 şair, yarışmaya marş güftesi gönderir. Ancak yarışmaya katılanlar, genellikle amatör kabul edilen şairlerdir. Aralarında, o dönemin tanınmış şairlerinden hiçbirisi yoktur. Ne Abdülhak Hamit Tarhan, ne Cenap Şahabettin, ne Ahmet Haşim, ne Yahya Kemal, ne de Mehmed Akif Ersoy…

Yarışmaya gönderilen 724 şiir içerisinden kayda değer olarak görülen 6 şiir seçilir; ancak bu şiirler de beklenen edebî seviyede değildir.

Mehmed Akif Ersoy, yarışmaya katılmamıştır çünkü yarışmaya 500 lira ödül konmuştur ve Akif, adının para ile birlikte anılmasından, “şiiri para ödülü için yazdı” denilmesinden endişe etmektedir. (Akif’in 1936 yılındaki emekli maaşının 128 lira 20 kuruş olduğu düşünülürse, o yokluk yıllarında 500 liralık para ödülünün değerini tahayyül etmek kolaylaşır.)

Rıza Nur’dan sonra Millî Eğitim Bakanı olan; edebiyatı, şiiri bilen, bir dönem kendisi de ciddiyetle şiirle meşgul olmuş, iyiyi kötüden ayırt edebilecek bir edebî zevke sahip olan Hamdullah Suphi Tanrıöver, millî marş olmaya lâyık bir şiiri, Mehmed Akif Ersoy’un yazabileceğini düşünür. Ancak teklifinin Akif tarafından reddedilmesinden endişe ederek, bu teklifi iletmesi için onun yakın dostu Hasan Basri Bey’den (Çantay) ricada bulunur.

Çantay’dan, Akif’in para ödülünden yana rahatsızlık duyduğunu, yarışmaya bu sebeple katılmadığını öğrenir. Bunun üzerine, 5 Şubat 1921’de Akif’e şu kısa mektubu yazar:

“Pek Aziz ve Muhterem Efendim,

İstiklâl Marşı için açılan müsabakaya iştirak buyurmamalarındaki sebebin izalesi için pek çok tedbirler vardır. Zat-ı üstadanelerinin matlub şiiri vücuda getirmeleri, maksadın husulü için son çare olarak kalmıştır. Asil endişenizin icab ettiği ne varsa hepsini yaparız. Memleketi bu müessir telkin ve tehyic vasıtasından mahrum bırakmamanızı reca ve bu vesile ile en derin hürmet ve muhabbetimi arz ve tekrar eylerim efendim.”

5 Şubat 1337 (1921)
Umur-u Maarif Vekili Hamdullah Suphi

***

Bu mektup üzerine Mehmed Akif Ersoy, İstiklâl Marşı için yazdığı şiiri, mektubun kendisine ulaşmasından bir gün sonra, 7 Şubat’ta Millî Eğitim Bakanlığına teslim eder.

Akif, böyle bir şiiri sadece 2 günde yazmış olabilir mi?

Kültür Tarihçisi Yazar Beşir Ayvazoğlu, bu konuda şunları söylüyor:

“Benim tezim, Mehmed Akif, 1912 yılından, yani “Hakkın Sesleri” kitabındaki şiirleri yazmaya başladığı tarihten itibaren İstiklâl Marşı’nı yazıyordu. Meselâ Teşkilat-ı Mahsusa görevlisi olarak gittiği Berlin’deyken, Çanakkale’de olup bitenleri yakından takip ediyor, telgraflar vasıtasıyla ve içi kan ağlıyor tabi. Ne yapacağını şaşırmış bir vaziyette gözyaşı döküyor. Arkadaşları anlatıyorlar bunu. Bazı arkadaşları diyorlar ki, “Teknik olarak düşünülecek olursa, bizim Çanakkale’de galip gelmemiz mümkün değil.” Akif, “Olamaz!” diyor. “Çelik zırhlı duvar karşısında bizim iman dolu göğsümüz var” diyor. Berlin’de gördükleriyle Türkiye’yi karşılaştırdığı o Berlin Hatıraları’nın son mısraları vardır. (O kısım) “Korkma” diye başlar. Altındaki tarih, 18 Mart 1915. Yani deniz zaferinin tarihi.

“– Korkma!

Cehennem olsa gelen, göğsümüzde söndürürüz;
Bu yol ki Hak yoludur, dönme bilmeyiz, yürürüz!
Düşer mi tek taşı, sandın, harîm-i nâmûsun?
Meğer ki harbe giren son nefer şehîd olsun.”

diye devam ediyor. Sonunda;

“Değil mi sînede birdir vuran yürek… Yılmaz!
Cihan yıkılsa, emîn ol, bu cebhe sarsılmaz!”

diyor.

Bu, İstiklâl Marşı’nın ruhu, bana sorarsanız. Yani Mehmed Akif, o günden itibaren ona hazırlanıyordu. Hatta yarışma açılınca da muhtemelen, eğer bir teklif gelirse, endişeleri de giderilirse derhal takdim etmek üzere o marş üzerinde çalışıyordu gibi geliyor bana. Söyleyeceği sözler hazırdı; ama o 2 gün boyunca da bütün hücreleriyle İstiklâl Marşı’nı düşünüyor. Hatta bir gün Taceddin Dergâhı’nda, rüyasında görüyor zannediyorum, birden bire uyanıyor, kalkıyor, Taceddin Dergâhının duvarına

“Ben, ezelden beridir hür yaşadım, hür yaşarım.
Hangi çılgın bana zincir vuracakmış? Şaşarım!
Kükremiş sel gibiyim; bendimi çiğner, aşarım;
Yırtarım dağları, enginlere sığmam, taşarım.”

mısralarını yazıyor.”

İstiklâl Marşı güftelerinin Meclisteki görüşmeleri sırasında bazı tartışmalar da yaşanır. Oldukça demokratik, herkesin düşüncesini çekinmeden dile getirebildiği bu müzakere ortamında, milletvekillerinden Besim Atalay, ısmarlama şiirden millî marş olmayacağını söyler. Bazı milletvekilleri de, Akif’in şiirini millî duyguları yansıtma gücü bakımından zayıf bulurlar.

Hamdullah Suphi Bey, Akif’in şiirini Mecliste okuduktan sonra, şiir ayakta alkışlanır. Ayakta alkışlayanlar arasında Mustafa Kemal de vardır. Tunalı Hilmi ise şiiri alkışlamaz, ayağa kalkmaz.

Müzakereler sonucunda Meclis, 2 milletvekilinin haricinde, oy birliği ile denebilecek bir çoğunluk oyu ile Akif’in şiirini İstiklâl Marşı olarak kabul eder. Bu oran, şiir üzerinde bir millî mutabakat sağlandığını gösterir.

Beşir Ayvazoğlu, Mehmed Akif Ersoy’un şiirinin Mecliste İstiklâl Marşı olarak kabul edilmeden önce, resmî gazete sayılan Hakimiyet-i Milliye gazetesinin birinci sayfasında yayınlandığını belirterek, “Bu, Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükümetinin işareti anlamına gelir. Yani ‘Biz bunu istiyoruz.’ Çünkü resmî gazete gibi” diyor.

Akif’in şiiri, Hakimiyet-i Milliye gazetesinde yayınlandığı gün, Sebilürreşad gazetesinde de yayınlanmıştır.

Mehmed Akif Ersoy, İstiklâl Marşı yarışmasına ödül olarak konan ve kendisinin kazandığı 500 lirayı, eşlerini kaybetmiş olan kadınlara ve onların çocuklarına yardımda bulunan, onlara meslek öğreten ve cephedeki askerlere kıyafet diken Darü’l Mesai Vakfı’na bağışlar.

Mehmed Akif Ersoy, “Kahraman ordumuza” ibaresiyle Türk Ordusuna hitaben yazdığı İstiklâl Marşı’nın, kendi şahsî eseri olarak değil milletin eseri olarak görülmesini istediği için, şiirlerini topladığı Safahat kitabına dahil etmemiştir.

Mehmed Akif Ersoy, 1936 yılında İstanbul’da kendisini hasta yatağında ziyaret eden arkadaşlarına millî mücadele dönemi ve İstiklâl Marşı hakkındaki görüşlerini şu sözlerle dile getirmiştir:

“İstiklal Marşı... O günler ne samimi, ne heyecanlı günlerdi. O şiir, milletin o günkü heyecanının ifadesidir. Bin bir fecayi karşısında bunalan ruhların, ıstıraplar içinde halas dakikaları beklediği bir zamanda yazılan o marş, o günlerin kıymetli bir hatırasıdır. O şiir bir daha yazılamaz. Onu kimse yazamaz. Onu ben de yazamam. Onu yazmak için o günleri görmek, o günleri yaşamak lâzım. O şiir artık benim değildir. O, milletin malıdır. Benim millete karşı en kıymetli hediyem budur.”

Akif, millî mücadelenin ne büyük zorluklarla kazanıldığını ifade etmek için de, “Allah bu millete yeniden bir millî marş yazdırmasın” demiştir.

İstiklâl Marşı’nın bestelenmesi

Akif’in şiirinin İstiklâl Marşı olarak kabul edilmesinden kısa bir süre sonra, marş için bir beste yarışması düzenlenir. Yarışmaya 24 beste gönderilir ancak savaş şartlarında bu besteleri değerlendirebilecek yetkinlikte bir jüri oluşturulamadığı için, bir değerlendirme yapılamaz. Seçim yapılması için bestelerin Fransa’ya gönderilmesini teklif edenler olur. Akif’in şiirindeki bazı ifadelere de tepki göstermiş olan Kâzım Karabekir Paşa, bestelerin Fransa’da değerlendirilmesi teklifine sert tepki gösterir.

Bu sebeple İstiklâl Marşı, ülkenin çeşitli yerlerinde farklı bestelerle okunmaya başlanır. Edirne’de Ahmet Yekta Bey’in, İzmir’de İsmail Zühtü Bey’in, Ankara’da Osman Zeki Bey’in, İstanbul’da Ali Rıfat Bey ve Zati Bey’in besteleri okunmaktadır.

1924 yılında Ankara’da toplanan seçici kurul, Ali Rıfat Çağatay’ın bestesini kabul eder. Bu beste 1930 yılına kadar çalındıysa da 1930’da değiştirilerek, dönemin Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası Şefi Osman Zeki Üngör’ün 1922’de hazırladığı bugünkü beste yürürlüğe konur. Bu değişim kararına dair resmî bir belgeye rastlanmamıştır.

Osmanlı döneminin ilk millî marşları

Osmanlı İmparatorluğu’nda 2. Mahmud dönemine kadar bir millî marş kullanılmıyordu.

Yeniçeri Ocağı’nın kaldırılmasıyla beraber, Mehteran bölüğü de kaldırılmış, yerine Muzika-yi Hümayun kurulmuş, başına da İtalya’dan davet edilen müzisyen Giuseppe Donizetti tayin edilmişti.

İlk millî marşı da Donizetti bestelemişti. “Mahmudiye Marşı” ismiyle anılan Avrupaî tarzdaki bu marş, özel törenlerde, elçilerin karşılanması sırasında çalınıyordu.

Donizetti, daha sonra Sultan Abdülmecid için de “Mecidiye Marşı” bestelemiştir.

28 yıl boyunca Osmanlı Devleti’nin hizmetinde çalışan Giuseppe Donizetti’ye 1841’de miralay (albay) ve daha sonra mirliva (tuğgeneral) rütbesi ile “Paşa” unvanı verilmiş; hükümdarın kurduğu modern ordunun bando teşkilatını ölümüne kadar yönetmiştir.

Fransızların millî marşına karşı Itrî’nin tekbiri…

2. Mahmud döneminde çeşitli alanlarda eğitim görmeleri için Avrupa’ya öğrenci gönderilmiştir. Fransız Millî Eğitim Bakanlığı, bir gün Fransız ve Türk öğrenciler için yemekli bir program düzenler. Yemekte Fransız öğrenciler, ülkelerin millî marşlarının okunması teklifinde bulunurlar. Fransız öğrenciler, kendi millî marşlarını büyük bir heyecanla okurlar. Türk öğrenciler ise ne okuyacaklarını bilemezler; zira o dönemde devletin bir millî marşı yoktur. Eğitim görmesi için Paris’e gönderilmiş olan öğrencilerden Hoca Tahsin Efendi, kıvrak zekâsı ile bir çare bulur. Buhûrîzâde Mustafa Itrî’nin bestesi olan ve dinî bayramlarda okunan Tekbir’ini okumayı önerir ve Türk öğrenciler o muhteşem besteyi hep birlikte okuduklarında Fransızlar dehşete kapılırlar. O kadar etkilenirler ki, tekrar okunmasını isterler.  

NELER SÖYLENDİ?
@
NAMAZ VAKİTLERİ
PUAN DURUMU
  • Süper LigOP
  • 1Trabzonspor2653
  • 2Başakşehir FK2653
  • 3Galatasaray2650
  • 4Sivasspor2649
  • 5Beşiktaş2644
  • 6Alanyaspor2643
  • 7Fenerbahçe2640
  • 8Göztepe2637
  • 9Gaziantep FK2632
  • 10Denizlispor2631
  • 11Antalyaspor2630
  • 12Gençlerbirliği2628
  • 13Kasımpaşa2626
  • 14Konyaspor2626
  • 15Yeni Malatyaspor2625
  • 16Çaykur Rizespor2625
  • 17MKE Ankaragücü2623
  • 18Kayserispor2622
HAVA DURUMU
E-Bülten Kayıt
ARŞİV ARAMA