Brent petrolün bugün 105 dolar seviyesini aşmasının ardından benzinde yeni zam beklentisi oluştu.

BENZİNE 2,95 TL ZAM BEKLENİYOR

Sektör kaynaklarından edinilen bilgilere göre, benzinin litre fiyatına 2,95 TL zam yapılması bekleniyor.
Fiyat artışının 12 Eylül 2026 Cumartesi günü saat 00.01'den itibaren pompaya yansıması öngörülüyor.

Motorin ve LPG fiyatlarında ise şu aşamada yeni bir değişiklik beklentisi bulunmuyor.

ZAM SONRASI BENZİN 80 TL SINIRINA DAYANACAK

Beklenen 2,95 TL'lik artışın gerçekleşmesi halinde benzinin litre fiyatı birçok kentte 80 TL seviyesine yaklaşacak, bazı bölgelerde ise bu seviyenin üzerine çıkabilecek.

Mevcut fiyatlara göre İstanbul Avrupa Yakası'nda 76,92-77,01 TL bandında olan benzinin litresi zam sonrası yaklaşık 79,87-79,96 TL seviyesine yükselecek.

Ankara'da fiyatların yaklaşık 80,84-80,93 TL, İzmir'de ise 81,12-81,21 TL seviyesine çıkması bekleniyor.

GÜNCEL AKARYAKIT FİYATLARI

İstanbul Avrupa Yakası

• Benzin: 76,92 - 77,01 TL
• Motorin: 88,89 - 88,98 TL
• LPG: 34,99 TL

İstanbul Anadolu Yakası

• Benzin: 76,78 - 76,87 TL
• Motorin: 88,75 - 88,84 TL
• LPG: 34,39 TL

Ankara

• Benzin: 77,89 - 77,98 TL
• Motorin: 90,02 - 90,11 TL
• LPG: 35,09 TL

İzmir

• Benzin: 78,17 - 78,26 TL
• Motorin: 90,29 - 90,38 TL
• LPG: 34,99 TL

Akaryakıt fiyatları; Brent petrol, döviz kuru, uluslararası ürün fiyatları ve vergi kalemlerindeki değişimlere bağlı olarak farklılık gösterebiliyor.

Bu kapsamda haklarında gözaltı kararı verilen aralarında belediye personeli ve müteahhitlerin de bulunduğu 48 zanlının adreslerine operasyon düzenlendi.

Operasyonda 43 şüpheli yakalandı, adreslerde suç delillerinin ele geçirilmesine yönelik aramalar yapıldı.

Ekipler, firari 5 zanlının yakalanması için çalışmalarını sürdürüyor.

Söz konusu risklerin maliyet kanalı, iktisadi faaliyet ve beklentiler üzerinden enflasyon görünümüne etkileri yakından izlenmeye devam edilirken, dün ABD'de, bugün de Japonya'da açıklanan üretici enflasyonu verileri, fiyatlar genel düzeyindeki artışın genele yayılabileceğine işaret etti.

Buna göre, dün ABD'de Üretici Fiyat Endeksi (ÜFE) ağustosta aylık bazda yüzde 0,4 ile beklentiler dahilinde, yıllık bazda ise yüzde 5,4 ile tahminlerin üzerinde artış gösterdi.

Analistler, üretici maliyetlerindeki artışın gelecek aylarda fiyat baskılarının şiddetlenebileceğine işaret ettiğini belirterek, ABD Merkez Bankasının (Fed) olası faiz artışı ihtimalinin giderek güçlendiğini söyledi.

Petrol fiyatlarındaki yükseliş nedeniyle artan enflasyon endişelerinin olumsuz etkileri tahvil piyasalarında net şekilde hissedildi. Dün, ABD'nin 10 yıllık tahvil faizi yaklaşık 12 baz puan artışla yüzde 4,97'ye çıkarak Ekim 2023'ten bu yana en yüksek seviyeyi gördü.

ABD'de 10 yıllık tahvil getirisi, yeni günde de kritik yüzde 5 seviyelerine yakın kalmayı sürdürüyor. Ülkede 30 yıllık tahvilin getirisi de yüzde 5,38'e yükselerek 2007'den bu yana en yüksek seviyeyi test etti.

Bugün ise gözler ABD'deki TÜFE verilerine çevrilirken, enflasyon verilerinden alınacak sinyallerin piyasalarda Fed'e ilişkin tahminleri etkilemesi öngörülüyor. Analistler, beklentilerin şahin kanada doğru güçlenmesi durumunda piyasalardaki baskının artabileceğini kaydetti.

Para piyasalarındaki fiyatlamalarda, gelecek hafta Fed'in 25 baz puanlık faiz artışına gideceği ihtimali yüzde 72'ye çıkarken, yıl sonuna kadar bankanın ilave bir artış daha yapabileceği olasılığı artıyor.

Bu arada, Umman ve İran'ın Hürmüz Boğazı'ndan geçişi geçici olarak yönetecek bir anlaşmanın onayını almak için yürüttüğü girişim kapsamında Körfez ülkelerinin dışişleri bakanlarının İranlı mevkidaşlarıyla görüşmeyi planladığına dair haber akışı, piyasalardaki mevcut olumsuz havayı bir miktar hafifletti.

Öte yandan bir televizyon kanalına konuşan ABD Başkanı Donald Trump, son açıklamasının aksine, İran'la savaşın 3 Kasım'daki Kongre ara seçimlerinden önce sona erebileceğini söyledi.

- Brent petrol sert yükseldi

Orta Doğu'da petrol tesisleri ve tankerlerin hedef alınmasıyla Brent petrolün varil fiyatı dün yüzde 6,3 artışla 107,6 dolara çıkarken, yeni günde de yüzde 0,3 yükselişle 108 dolarda seyrediyor.

Fed'e ilişkin "şahin" öngörülerin güçlenmesiyle dolar endeksi dün yüzde 0,3 artışla 99 seviyesine yükselmesinin ardından, şu sıralarda da yüzde 0,1 değerlenmeyle 99,1'de bulunuyor.

Dolar endeksindeki güçlenme ve yükselen tahvil faizleri nedeniyle altının ons fiyatı dün yüzde 1,9 düşüşle 4 bin 319 dolara indi. Ons altın bugün ise yüzde 0,4 artışla 4 bin 334 dolarda işlem görüyor.

Söz konusu gelişmelerle S&P 500 endeksi yüzde 0,58, Nasdaq endeksi yüzde 0,65 ve Dow Jones endeksi yüzde 0,6 düştü. ABD'de endeks vadeli kontratlar güne pozitif başladı.

- Avrupa borsaları negatif seyretti

Avrupa borsalarında dün satıcılı bir seyir izlenirken, Orta Doğu'daki gerilimlerin petrol fiyatlarını yukarı taşımaya devam etmesi bölge piyasalarının satıcılı seyretmesinde başrol oynadı.

Diğer yandan dün Avrupa Merkez Bankası (ECB), üç temel politika faizini beklentiler doğrultusunda 25'er baz puan artırdı. ECB Başkanı Christine Lagarde, enflasyonun uzun süre hedefin oldukça üzerinde kalacağı uyarısında bulundu.

Almanya'da Orta Doğu'daki jeopolitik risklerin enerji maliyetlerini tetiklemesiyle yıllık enflasyon, ağustos ayında yüzde 2,9'a yükselerek son 2,5 yılın en yüksek seviyesine ulaştı.

Avrupa Menkul Kıymetler ve Piyasalar Otoritesi (ESMA), ekonomik görünümdeki zayıflama ve jeopolitik risklere rağmen finansal varlıkların yüksek değerlemelerde seyretmesinin ani piyasa düzeltmesi ihtimalini artırdığını bildirdi.

Söz konusu gelişmelerle İngiltere'de FTSE 100 endeksi yüzde 0,57, İtalya'da FTSE MIB 30 endeksi yüzde 0,13, Fransa'da CAC 40 endeksi yüzde 0,49 ve Almanya'da DAX 40 endeksi yüzde 0,84 düştü. Avrupa'da endeks vadeli kontratlar güne karışık başladı.

- Asya'da tahvil piyasalarındaki satışlar riskli varlıkları baskılıyor

Mevcut riskler yeni günde Asya borsalarında da hissedildi. Bölge piyasalarında negatif bir seyir izlenirken, tahvil piyasalarındaki satışlar riskli varlıklar üzerinde baskı oluşturuyor.

Japonya'da 10 yıllık tahvil faizi yaklaşık 7 baz puan artışla yüzde 2,98 seviyesinde bulunuyor.

Öte yandan Japonya'da açıklanan üretici enflasyonu verileri de enerji fiyatlarından kaynaklanan baskının sürdüğüne işaret etti. Ülkede ÜFE ağustos ayında yıllık yüzde 7,6 ile tahminlerin üzerinde arttı. Endeks aylık bazda ise yüzde 0,2 düştü.

Japonya Merkez Bankasının (BoJ) gelecek haftaki toplantısında politika faizini 25 baz puan artırması beklenirken, doların Fed'e yönelik şahin beklentilerle güçlenmesinin ardından dün dolar/yen paritesindeki son 3 işlem gününde süren düşüş sonlandı. Dün yüzde 0,6 yükselişle 154,4 seviyesine çıkan parite, şu sıralarda ise yüzde 0,2 düşüşle 154,2 seviyesine geriledi.

Söz konusu gelişmelerle kapanışa yakın Japonya'da Nikkei 225 endeksi yüzde 2,2, Güney Kore'de Kospi endeksi yüzde 2,1, Hong Kong'da Hang Seng endeksi yüzde 0,8 ve Çin'de Şanghay bileşik endeksi yüzde 1,7 düştü.

- TCMB politika faizini sabit tuttu, gözler cari denge verilerinde

Dün satış ağırlıklı seyreden Borsa İstanbul'da BIST 100 endeksi, günü yüzde 0,77 değer kaybederek 14.393,85 puandan tamamladı.

Borsa İstanbul Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası'nda (VİOP) BIST 30 endeksine dayalı ekim vadeli kontrat ise dün akşam seansında normal seans kapanışına göre yüzde 0,26 düştü.

Öte yandan dün Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) Para Politikası Kurulu (PPK), politika faizi olan bir hafta vadeli repo ihale faiz oranını yüzde 37'de sabit tuttu.

Merkez Bankasının gecelik vadede borç verme faiz oranının yüzde 40'ta, gecelik vadede borçlanma faiz oranının ise yüzde 35,5'te sabit tutulduğu bildirilen duyuruda, "Aylık dalgalanmalara karşın, son dönem enflasyon gerçekleşmeleri ve öncü göstergeler enflasyonun ana eğiliminin gerilediğine işaret etmektedir." denildi.

Duyuruda, iktisadi faaliyete ilişkin verilerin ve arz şoklarının yurt içi fiyatlara yansımasının sınırlı kalmasının iç talepteki zayıf seyri teyit ettiği belirtilerek, diğer taraftan, jeopolitik gelişmeler neticesinde yüksek seyreden enerji fiyatlarının enflasyon görünümü üzerinde yukarı yönlü risk oluşturduğu ifade edildi.

Yurt içinde gözler ödemeler dengesi verilerine çevrildi. AA Finans Ödemeler Dengesi Beklenti Anketi'ne katılan ekonomistler, cari işlemler hesabının temmuzda 582,3 milyon dolar fazla vereceğini tahmin etti. Ekonomistler, cari işlemler hesabının yıl sonu itibarıyla ise 51 milyar 54 milyon dolar açık vermesini bekliyor.

Dolar/TL dünü 48,5440'tan tamamlarken, bugün bankalararası piyasanın açılışında önceki kapanışın yüzde 0,1 üzerinde 48,5850'den işlem görüyor.

Analistler, bugün yurt içinde ödemeler dengesi ve piyasa katılımcıları anketi, yurt dışında ise ABD'de enflasyon başta olmak üzere yoğun veri gündeminin takip edileceğini belirtti.

ABD'de açıklanacak enflasyon verisinin piyasaların yönü üzerinde belirleyici olabileceğini ve Fed'in politikalarına ilişkin beklentileri etkileyebileceğini dile getiren analistler, teknik açıdan BIST 100 endeksinde 14.300 ve 14.200 puanın destek, 14.400 ve 14.500 puanın direnç konumunda olduğunu kaydetti.

Piyasalarda bugün takip edilecek veriler şöyle:

09.00 İngiltere, temmuz ayı Gayri Safi Yurt İçi Hasıla

09.00 İngiltere, temmuz ayı sanayi üretimi

09.00 İngiltere, temmuz ayı dış ticaret dengesi

10.00 Türkiye, temmuz ayı cari işlemler dengesi istatistikleri

10.00 Türkiye, eylül ayı piyasa katılımcıları anketi

10.00 Türkiye, temmuz ayı ticaret satış hacmi/perakende satış hacmi

15.30 ABD, ağustos ayı Tüketici Fiyat Endeksi

17.00 ABD, eylül ayı Michigan Üniversitesi tüketici güven endeksi

21.00 ABD, ağustos ayı federal bütçe dengesi

Kulübün ABD merkezli X şirketinin sosyal medya platformundaki hesabından yapılan açıklamada, "Şampiyonlar Ligi'nde sahamızda AS Roma ile oynadığımız karşılaşma sırasında teknik direktörümüz İsmail Kartal'a yönelik şişe atma eylemini gerçekleştiren şahsın kimliği, İstanbul Anadolu Cumhuriyet Başsavcılığının talimatıyla tespit edilmiş ve ifadesi alınmıştır. Şahıs hakkında 6222 sayılı kanun kapsamında seyirden men tedbiri

İsmail Kartal'ın istifasına değinen Yıldırım, "İsmail'in halini gördünüz. Bu kadar sıkıntıya insan dayanabilir mi? Bizler de aynı baskı altındayız. Benim sosyal medyam yok. Bu yüzden rahatım ama sosyal medya hesabı olanlar var. Yazdıklarınızdan etkileniyorlar. Lütfen doğru olanları yazın. İsmail Kartal'ın kafasına su şişesi attılar. Biz gördük. Ondan dolayı üzüntülü. Sebep bu. Bizim takım iyi oynadı. 1 puan aldık. Hesaplarımıza göre sonraki aşamaya kalabiliriz." ifadelerini kullandı.

- "İsmail Kartal, görevinin başındadır"

Fenerbahçe'nin 18 yıl sonra UEFA Şampiyonlar Ligi'ne katılmasının başarı olduğunu aktaran Yıldırım, şöyle devam etti:

"Doğruları analiz edin. Oradan suçlama yapmayın. Mayıs ayı gelince görürsünüz. 18 yıl sonra bir hoca ve yönetim UEFA Şampiyonlar Ligi'ne katılıyor. Bunu alkışlayacağınıza, gömüyorsunuz. 'Fenerbahçeliyim' diyen yorumcuların hepsi Fenerbahçe'ye ihanet ediyor. Hep burada olmayacağız. Başarısızlık var diye geldik. Fenerbahçeliler ağlıyordu. Şimdi de çocuklar seviniyor. İsmail Kartal, görevinin başındadır. İsmail Kartal'a da bu camia sahip çıksın. Kafasına şişe atarak insana sahip çıkamazsınız. Bir Şampiyonlar Ligi maçında iyi oynadık ve 1-1 bitti. Sahada taktik savaşı vardı. Bunu görmemek ayıp."

Yıldırım, İsmail Kartal'ın istifa etmesinin ardından tecrübeli teknik adamla konuştuğunu aktararak "Bu şişe atma olayını bana söyledi. Baskıyı söyledi. İlaç aldığını söyledi. İsmail Kartal, bizim evladımız. 20 senelik başkanlık dönemimde iki hoca hariç sezon bitmeden teknik direktörle yolları ayırmadım. Tecrübemiz olmasa biz de bu stresi kaldıramayız." dedi.

İsmail Kartal'ın istifa edeceğini beklemediklerini dile getiren Yıldırım, "Aniden istifa etti. Bunları siz yazıyorsunuz, adam da istifa ediyor. Adama çanak tutuyorsunuz. Herkes sosyal medyadan adama yükleniyor. Ben sosyal medyada bir şey okumadığım için durumu bilmiyorum." şeklinde konuştu.

Aziz Yıldırım, Fenerbahçe camiası olarak bir aile gibi olduklarını vurgulayarak "İsmail Kartal'a devam edeceğini söylememe gerek yok. 'Devam edeceksin.' dedim ve bitti. Ben onun büyüğüyüm. Biz bir aileyiz. Bizden dolayı bir şey yok. Durum 1-1'ken kafasına şişe geldi. Oradan da taraftar anlamadan bağrıyor." ifadelerini kullandı.

Fenerbahçeli taraftarların camianın değerlerine sahip çıkması gerektiğini dile getiren Yıldırım, "Televizyonda yorum yapanlar, insanları kulüpten uzaklaştırıyor. Bunlar olmamalı. Hiç kimse yalan haber yapmasın. Tenkit edin ama yalan yazmayın." diyerek sözlerini tamamladı.

Gürlek, açıklamasında şu ifadeleri kullandı:

"İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığımız koordinesinde; İstanbul Emniyet Müdürlüğümüz, MİT Başkanlığımız ve EGM Narkotik Suçlarla Mücadele Başkanlığımızın yürüttüğü çalışmalar sonucunda, uluslararası uyuşturucu ticareti yapan suç örgütünün lideri İslam Yakut, İstanbul’da yakalanarak gözaltına alındı. 2017 yılından bu yana firari olarak aranan şüphelinin, uzun süredir yurt içinde ve yurt dışında saklandığı yerlerden suç örgütünü yönetmeye devam ettiği belirlendi. Şüphelinin, ANOM ve SKY ECC kriptolu haberleşme sistemleri üzerinden örgüt üyelerine talimat verdiği tespit edildi.

İran ve Afganistan’dan Avrupa’ya eroin, Avrupa’dan ülkemize ise sentetik uyuşturucu sevkiyatını organize eden suç örgütünün, Türkiye ve Avrupa ülkelerinde ele geçirilen toplam 2 ton uyuşturucu maddeden sorumlu olduğu ortaya çıkarıldı. Uyuşturucu baronları nerede saklanırsa saklansın, hangi yöntemlerle izlerini kaybettirmeye çalışırsa çalışsın, devletimizin kararlı takibinden ve adaletten kaçamayacaktır! Gençlerimizi ve geleceğimizi hedef alan zehir tacirlerine karşı mücadelemizi aynı kararlılıkla sürdüreceğiz."

Birinci dönem birinci yazılı sınavlarında 6’ncı sınıf matematik sınavı 11 Kasım 2026 Çarşamba, 10’uncu sınıf Türk dili ve edebiyatı sınavı ise 12 Kasım 2026 Perşembe günü yapılacak.

Birinci dönem ikinci yazılı sınavlarında 7’nci sınıf Türkçe sınavı 5 Ocak 2027 Salı, 9’uncu sınıf matematik sınavı 6 Ocak 2027 Çarşamba günü uygulanacak.

İkinci dönem birinci yazılı sınavlarında 7’nci sınıf matematik sınavı 6 Nisan 2027 Salı, 9’uncu sınıf Türk dili ve edebiyatı sınavı 7 Nisan 2027 Çarşamba günü yapılacak.

İkinci dönem ikinci yazılı sınavlarında ise 6’ncı sınıf Türkçe sınavı 8 Haziran 2027 Salı, 10’uncu sınıf matematik sınavı 9 Haziran 2027 Çarşamba günü gerçekleştirilecek.

TOPLU ÖĞRENCİ LİSTELERİ YAYIMLANMAYACAK

Ortak yazılı sınav sonuçlarına göre öğrenci toplu listeleri yayımlanmayacak, okullar ve sınıflar arasında karşılaştırmalı veri oluşturulmayacak. Kaynaştırma ve bütünleştirme yoluyla eğitim alan öğrencilerin ölçme ve değerlendirmelerinde ise Bireyselleştirilmiş Eğitim Planı (BEP) esas alınacak.

Uygulama kapsamında öğrencilerin öğrenme düzeylerinin belirlenmesi, eksiklerinin tespit edilmesi ve öğrencilere geri bildirim sağlayacak verilerin oluşturulması hedefleniyor.

Erdoğan, şunları kaydetti:

"Gecemiz kutlu olsun. Geleceğimiz aydınlık olsun. Rabb'im yar ve yardımcımız olsun. Sizleri bu güzel yaz akşamında tüm bakan arkadaşlarım ve parti teşkilatımla en kalbi duygularla selamlıyorum. Birliğiniz, beraberliğiniz daim olsun. Bu birlik, beraberlik içerisinde Rabb'im bizlere daha nice başarılar nasip etsin. Bu birliğinizi, beraberliğinizi daim kılsın. Sizlerden bu konuda her zaman bugüne kadar olduğu gibi aynı birlikteliği, aynı beraberliği, aynı gayreti bekliyoruz. Bu birlik ve beraberlik içerisinde önümüzde yaklaşan seçimleri başarıyla inşallah atlatacağımıza olan inancımı da yeniliyorum. Sizleri çok daha fazla bekletmeden ailelerinizle birlikte bu yaz akşamını geçirmenizi istiyorum."

Rize Valisi İhsan Selim Baydaş'ın bu yıl mevsim şartlarının iyi geçtiğini söylediğini aktaran Erdoğan, "Buna da sevindim. Bu mevsim şartlarıyla çaylıklarda da herhalde fazla yorulmuyorsunuz. Rabb'im yar yardımcınız olsun diyorum. Tüm geçmişlerimize rahmet okuyor. Hepinizi Allah'a emanet ediyorum." dedi.

Saadet Partisi tarafından sosyal medya hesaplarında paylaşılan videoda telefonun bir tarafında Cumhurbaşkanı ve AK Parti Genel Başkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın sözlerine yer verilirken diğer yanda vatandaşın eleştirilerine yer verildi.

Mütalaasını açıklayan duruşma savcısı, Mehmet Akif Ersoy’un da arasında olduğu 3 ismin tutukluluk hâlinin devamını talep etti. Beyanların alınmasının ardından mahkeme heyetinin ara kararı açıklandı. Yaklaşık 10 aydır tutuklu bulunan Ufuk Tetik hakkında tahliye kararı verilirken Mehmet Akif Ersoy ile Mustafa Manaz’ın tutukluluğunun devamına hükmedildi. Duruşma 9 Ekim tarihine ertelendi.

Yüksel, 3 meclis üyesinin AK Parti'ye geçmesinin Bahçelievler, İstanbul ve Türkiye'ye hayırlı olmasını temenni ederek, "Burada AK Parti'ye katılan arkadaşlarımız, ben tüm Türkiye'ye de seslenmek istiyorum, bizim siyasetimiz ötekileştirme siyaseti değildir. Bizim siyasetimiz büyütme siyasetidir, Türkiye'nin ortak geleceğini inşa etme siyasetidir. İşte Türkiye Yüzyılı yalnızca AK Partililerin değil ama bütün Türkiye'nin yüzyılıdır. Türkiye Yüzyılı 86 milyonun ortak hedefidir." diye konuştu.

AK Parti İstanbul İl Başkanı Abdullah Özdemir de Bahçelievler'de Cumhur İttifakı'nı daha da güçlü kılacak güzel bir vesileyle bir araya geldiklerini söyledi.

Bahçelievler'in AK Parti'nin kuruluşundan bu yana her zaman duruşunu gösterdiğini belirten Özdemir, Bahçelievler'in kıymetli siyasilerin yetişmesine fırsat tanıyan İstanbul'daki en güzide ilçelerinden bir tanesi olduğunu dile getirdi.

Özdemir, "2024 seçimlerinde Bahçelievler'imizde ortaya bir sonuç çıkmıştı. Aslında İstanbul'umuzun genelinde de farklı bir fotoğrafı biz yaşamıştık. Çok arzu etmediğimiz bir sonuçla karşılaşmıştık. Bahçelievler'imizde de belediye başkanımızın gerçekten toplumla kurduğu güçlü bağ ve teşkilatımızın da gayretleriyle belediye başkanlığımızı AK Parti ailelerine dahil etmiş, ama maalesef belediye meclisinde yeterli sayıya ulaşamamıştık." diye konuştu.

Abdullah Özdemir, sonraki süreçte belediye başkanının sabır, gayret ve dirayetle yürüttüğü meclis toplantılarını takip ettiklerini, ekibiyle birlikte Bahçelievler halkına eşit hizmeti sunmak adına ortaya koyduğu duruşu gördüklerini ifade etti.

- "Ben kendilerine, partimize ve Bahçelievler ilçemize hayırlı uğurlu olsun diyorum"

Bu süreç içerisinde Meclis'te, belediye başkanının, belediyenin yapmış olduğu projelerde, çalışmalarda ve iyi işlerde de muhalefet etme ve olumsuz bakma anlayışını gördüklerini dile getiren Özdemir, şunları söyledi:

"Belediyemizin yapmak istediği hizmetlerle ilgili belediye meclisinden alması gereken kararlarda maalesef aslında Hakan Bahadır'ın ya da AK Parti belediyesinin değil, Bahçelievlerli vatandaşlarımızın cezalandırıldığını gördük. Gerçekten vicdanlara sığmayacak, bir muhalefet anlayışına sığmayacak tutumlarla Bahçelievler ilçemizde karşı karşıya kaldık. Bizler de geçtiğimiz dönem Büyükşehir Belediyesinde muhalefette kaldık ama hiçbir zaman vatandaşımız yararına yapılacak işlerde ve projelerde 'hayır' demedik. Ama Bahçelievler'de maalesef milletimize hizmet götürmek istediğimiz her noktada biz burada 'hayır' denilen bir anlayışla karşı karşıya kaldık."

Özdemir, Belediye Başkanı Hakan Bahadır'ın o süreçlerde tüm meclis üyeleriyle pozitif diyalog kurmak adına çaba sarf ettiğini vurgulayarak, "Maalesef hizmetsizliği şiar edinmiş anlayışlar, vatandaşa hizmet götürmekten ziyade vatandaşa fren olmayı amaç edinmiş anlayışlar bu parti değiştirmeyi yine anlayamayacaklar, yine linç kampanyalarını Bahçelievler ilçemizde de oluşturmaya çalışacaklar. Bir sürü tezviratlar üretmeye çalışacaklar ama biz, Bahçelievler Belediyemiz en güzel cevabı, Bahçelievler halkına en güzel hizmeti götürerek verecektir. Bahçelievler halkına duyduğumuz sevda bunu en güzel şekilde gösterecektir." ifadelerini kullandı.

Hiçbir gönüle mesafeli durmayacaklarını, herkesle yakın olacaklarını ve herkese kapılarını açacaklarını kaydeden Özdemir, sözlerini şöyle sürdürdü:

"Doğusuyla, batısıyla, kuzeyiyle, güneyiyle hangi mezhepten olursa olsun herkesin kardeşimiz, can yoldaşımız olduğunu hissettireceğiz ve bu yolculukta AK Parti'li olmayan kardeşlerimizi de sürece dahil edeceğiz demiştik. İşte bu akşam 3 kıymetli meclis üyemiz bu anlayışla, belediye başkanımızın gerçekten buradaki önemli duruşuyla, ilçe başkanımızın vermiş olduğu pozitif anlayışla AK Partimize dahil oldular. Ben kendilerine, partimize ve Bahçelievler ilçemize hayırlı, uğurlu olsun diyorum. An itibarıyla Cumhur İttifakı olarak 23 meclis üyesiyle üstünlüğü Bahçelievler ilçemizde sağlamış bulunmaktayız hayırlı uğurlu olsun. Bundan sonra Hakan Başkanımız Bahçelievlerli hemşehrilerimize daha da güçlü bir şekilde hizmet edecek."

Özdemir, Bahçelievler'de bundan sonra da, "o partili, bu partili" demeden, hiç kimseyi ötekileştirmeden vatandaşlara eşit hizmeti hep birlikte götüreceklerini dile getirdi.

- "Aritmetik, 23 Cumhur İttifakı, 22 CHP/Yeni Parti olacak"

Bahçelievler Belediye Başkanı Hakan Bahadır ise AK Parti'nin Türkiye'nin birinci partisi ve dünyanın en büyük STK'sı olduğunu belirtti.

Türkiye için çalıştıklarını vurgulayan Bahadır, yerelde de Bahçelievler Belediyesi olarak her zaman Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın öğretileriyle çalışmalarını şekillendirdiklerini aktardı.

Bahadır, her zaman vatandaşın yanında olduklarını, gücü koltuklardan değil, halktan ve teşkilattan aldıklarını ifade ederek, "Tüm katılan arkadaşlarımıza çok çok teşekkür ediyorum. Ailenize hoş geldiniz diyorum." dedi.

İnsan ayrımı yapmadıklarını, kim gelecekse kapılarının açık olduğunu belirten Bahadır, "Maalesef Türkiye'de sayılı 3-5 tane vardı meclisi muhalefette olup başkanlığı alan. Bunlardan biri de bizdik. Hamdolsun onların sayesinde 25'e 20 olan aritmetik, 23 Cumhur İttifakı, 22 CHP/Yeni Parti olacak." şeklinde konuştu.

Törende, AK Parti Bahçelievler İlçe Başkanı Emrah Parlak da bir konuşma yaptı.

Konuşmaların ardından törende, CHP'den AK Parti'ye katılan Bahçelievler Belediye Meclis üyeleri Cem Şafak, Barış Ural ve Levent Arısüt'e protokol üyelerince rozetleri takıldı.

Program, AK Parti'ye yeni katılan üyelere de rozetlerinin takılmasıyla sona erdi.

Tutuksuz yargılanan E.D. ile bazı kamu görevlileri ise duruşmaya katılmadı.

Mahkeme heyeti, sanıklara son sözlerini sordu.

Tutuklu sanık Mustafa Pekel, savcının mütalaasını kabul etmediğini belirterek, dosyaya gelen 5 rapordan 4'ünde suçsuz olduklarının belirtildiğini savunarak, beraatini ve tahliyesini talep etti.

Sami Kervancıoğlu da mütalaayı kabul etmediğini ifade ederek, suçsuz olduğunu ve 14 aydır cezaevinde bulunduğunu belirterek, tahliyesini istedi.

Tutuksuz sanık M.T. ise Kahramanmaraş'ta 35 binasının bulunduğunu kaydederek, "Oralarda hata yapmamışım, bu binada mı yapacağım. Sanki fenni mesul hiç şantiyeye uğramamış gibi konuşuluyor. Somut bir veri verin ki ben de suçumu bileyim. Ben yılların mühendisiyim, hiçbir hatam yok." ifadelerini kullandı.

Tutuksuz sanık M.D. ise ceza verilmesi halinde "görevi kötüye kullanma" suçundan cezalandırılmasını istedi.

Müşteki avukatı Rezan Epözdemir, sanıklara emsal niteliğinde cezalar verilmesini talep etti.

Sanık avukatı Ersan Şen ise müvekkillerinin suçsuz olduğunu savunarak beraatlerini istedi.

Duruşmada söz verilen müştekiler de sanıkların en ağır şekilde cezalandırılmasını talep etti.

Mahkeme heyeti, kararını açıklamak için duruşmaya bir süre ara verdi.

- Verilen cezalar

Aranın ardından kararını açıklayan heyet, tutuklu sanıklar Sami Kervancıoğlu ve Mustafa Pekel'e "bilinçli taksirle birden fazla kişinin ölümüne ve yaralanmasına neden olma" suçundan 8'er yıl hapis cezası verdi.

Heyet, iki sanığın yurt dışına çıkış yasağı ve haftada 2 gün karakola imza verme şeklindeki adli kontrol tedbirleri uygulanarak tahliyelerine hükmetti.

Aynı suçtan fenni mesul M.T.'ye 6 yıl 8 ay hapis ve 2 yıl meslekten men cezası verildi.

Dönemin Kahramanmaraş Belediyesi görevlileri eski İmar İşleri Müdürü F.Y, mimar V.Ç, Onikişubat Belediyesi İmar ve Şehircilik Müdür Vekili S.A, inşaat mühendisi A.G. ve inşaat teknikeri M.A.C. "bilinçli taksirle birden fazla kişinin ölümüne ve yaralanmasına neden olma" suçundan 4 yıl 5 ay 10'ar gün hapis cezasına çarptırıldı.

Heyet, pastanenin iç mekan tasarımcısı E.D. ile dönemin Kahramanmaraş Belediyesi görevlileri mimar M.D. ve makine mühendisi M.Ş'nin ise beraatlerine karar verdi.

Kahramanmaraş Cumhuriyet Başsavcılığınca hazırlanan iddianamede, Pazarcık merkezli 7,7 büyüklüğündeki depremde, Onikişubat ilçesi Mimar Sinan Mahallesi Alparslan Türkeş Bulvarı'nda bulunan Ezgi Apartmanı'nın yıkılması sonucu 35 kişinin hayatını kaybetmesine ilişkin 11 sanık hakkında dava açılmıştı.

Soru kabul etmeyen Kartal, "3 aydır buradayım. Sezon başından bugüne kadar oyuncularımla yapmış olduğum antrenmanlar, kamplar... Başkan ve yöneticiler bize her konuda yarıdmcı olmaya çalıştı. Çok güzel günlerdi. Bu akşam ben görevimden istifa ediyorum. Bir daha asla geri dönmemek kaydıyla. Oyuncu kardeşlerimize çok teşekkür ediyorum. Kulübün önünü açmak için böyle bir karar aldım." diyerek sözlerini tamamladı.

Sağlık kontrolünden geçirilen şüpheliler, Silivri Adliyesi'ne götürüldü.

Zanlıların savcılıkta ifadeleri alındı.

Savcılık, olayın yaşandığı dönemde jandarma er olarak görev yapan 1 şüpheliyi tutuklama talebiyle sulh ceza hakimliğine sevk etti.

Zanlılardan 7'si ise adli kontrol tedbiri uygulanması talebiyle hakimliğe gönderilirken, 2'si savcılık ifadesinin ardından serbest bırakıldı.

Hakimlik, talep doğrultusunda 1 şüphelinin tutuklanmasına, 7 zanlı hakkında adli kontrol tedbiri uygulanmasına karar verdi.

- Ne olmuştu?

Adalet Bakanı Akın Gürlek, NSosyal hesabından, Silivri Cezaevi'nde 2011'de yaşamını yitiren Kozinoğlu'nun ölümüne ilişkin soruşturmaya yönelik açıklama yapmıştı.

Kozinoğlu'nun tutuklu bulunduğu Silivri 1 Nolu L Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda 12 Kasım 2011'de rahatsızlanarak Silivri Devlet Hastanesine sevk edildiğini anımsatan Gürlek, "Hastaneye ulaştırıldığında hayatını kaybetmiş olduğu tespit edilmiştir. Olayın ardından yürütülen soruşturmada kamera kayıtları ve tıbbi belgeler incelenmiş, ceza infaz kurumu, jandarma ve sağlık personeli ile koğuş arkadaşları ve müteveffanın eşinin tanık ifadeleri alınmış, 10 Nisan 2012 tarihinde kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verilmiştir." ifadelerini kullanmıştı.

Bakan Gürlek, Faili Meçhul Suçları Araştırma Daire Başkanlığınca dosyanın yeniden incelendiğinin altını çizerek, şunları kaydetmişti:

"Silivri Cumhuriyet Başsavcılığımız tarafından yapılan değerlendirmeler ışığında Silivri Sulh Ceza Hakimliğinin 26 Ağustos 2026 tarihli kararıyla takipsizlik kararı kaldırılmış ve soruşturma yeniden başlatılmıştır. Yeni soruşturma kapsamında gizlilik kararı alınmış, özel bir soruşturma ekibi oluşturularak olayın tüm yönleriyle yeniden aydınlatılmasına yönelik kapsamlı çalışmalar başlatılmıştır. Bugün gelinen aşamada, Silivri Cumhuriyet Başsavcılığımızca olay tarihinde ceza infaz kurumunda görev yapan 11 şüpheli hakkında adli işlem başlatılmış, 10 şüpheli gözaltına alınmış, 1 şüphelinin ise FETÖ firarisi olarak yurt dışında bulunduğu tespit edilmiştir."

Silivri Cumhuriyet Başsavcılığının talebi üzerine ise Kozinoğlu'nun kesin ölüm sebebinin ve ölümünde üçüncü kişilerin müdahalesi bulunup bulunmadığının belirlenmesi amacıyla 11 Eylül Cuma günü fethi kabir işlemi yapılacağı öğrenilmişti.

MYK gündemine ilişkin basın toplantısı düzenleyen Sarı, MYK'de ülke ve dünya gündemi ile partiye ilişkin gelişmeleri değerlendirdiklerini söyledi.

Sarı, Orta Vadeli Program'ı (OVP) eleştirerek, bütün hedeflerin saptığı bir OVP'nin açıklandığını ancak en büyük sapmanın enflasyon hedeflerinde olduğunu öne sürdü.

CHP'nin 25-27 Eylül'de Bolu'da kamp düzenleyeceğini belirten Sarı, MYK'de kampa ilişkin değerlendirmede bulunduklarını aktardı.

Sarı, kongre sürecine ilişkin şunları kaydetti:

"Bugün 10 Eylül tarihi itibarıyla kongre süreçlerinin başladığını ilan etmek istiyorum. 28 Ekim tarihi itibarıyla bu takvime uygun olarak üye çizelgelerini askıya çıkartacağız. 11 Kasım'da ilçe kongre delege seçimlerinin başlangıç tarihi olarak belirledik. 11 Kasım'da mahallelerimizde delegelerimizi seçerek kongrelerimizi yapmaya başlayacağız. 12 Aralık'tan itibaren de ilçe kongrelerimizi başlatıyoruz. İlçe kongrelerimiz tamamlandıktan sonra da 16 Ocak'ta il kongrelerini başlatmayı takvimlendirmiş olduk. 14 Şubat'ta CHP'nin tüm il ve ilçe kongreleri tamamlanmış olacak. 14 Şubat'tan sonraki bir gün Parti Meclisi toplanarak kurultay tarihini belirleyecek. Bu süre içinde CHP'nin üzerinde bulunan mahkeme kararının da kesinleşmiş olduğunu varsayıyoruz. O süre içinde bu karar kesinleşmiş olacak. Böyle bir beklentimiz var, kesinleşmiş olursa Parti Meclisi'ni toplayarak kurultayımızı gerçekleştireceğiz."

- Soruları yanıtladı

Sarı, konuşmasının ardından basın mensuplarının sorularını cevapladı.

Ankara Büyükşehir Belediye Başkanı Mansur Yavaş'ın açıklamalarının sorulması üzerine Sarı, Yavaş'ın yürütmenin başı olan Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile Ankara Büyükşehir Belediyesi'nin sorunlarını görüşmesinin problem olmadığını dile getirdi.

Sarı, ancak bu görüşmenin 9 Eylül'de gerçekleşmesinin kamuoyu açısından problem oluşturduğunu ifade ederek, şöyle konuştu:

"9 Eylül'de yapacağımız etkinliğe hiçbir belediye başkanı özel olarak davet edilmemiştir. Bu etkinlik, CHP'den istifa etmemiş ve CHP üyesi olan bütün belediye başkanlarımızın özel kalemlerine iletilmiştir. Sayın Mansur Yavaş CHP'nin belediye başkanıdır, üyesidir. Dolayısıyla CHP'nin üyesi olan bir belediye başkanıdır. Bu açıdan baktığımızda Sayın Mansur Yavaş'ın siyasal aidiyeti de CHP'yedir. Bu belediye başkanımız sadece CHP'nin oylarıyla seçilmiyor elbette. Belediye başkanımızın kendi siyasal tabanını, kendine oy veren seçmenle kurmuş olduğu ilişki başka bir şeydir, bir siyasal partiye aidiyet hissetmesi başka bir şeydir. Bunların ikisini birbirine karıştırmamak gerekir. Biz Genel Merkez olarak Sayın Belediye Başkanımızın 9 Eylül günü yaptığımız etkinliğe hele ki Ankara'da, Ankara Büyükşehir Belediye Başkanı olarak katılmasını beklerdik."

Bu sistemler; eğitim kalitesi, araştırma gücü, atıf etkisi, uluslararasılaşma, sanayiyle iş birliği ve toplumsal etki gibi ölçütler üzerinden üniversitelerin bilgi üretim kapasitelerini değerlendiriyorlar.

Times Higher Education, World University Rankings 2026 sonuçlarına göre, 2191 üniversite arasında 109 Türk üniversitesi yer aldı. İlk 500’de 4, ilk 1000’de 15 üniversitemiz bulunuyor. Bunlar güzel sonuçlar, rakamlar tabii ki önemlidir. Dereceye giren tüm üniversitelerimizi de, hocalarımızı da kutlarım.

(https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/latest/world-ranking).

Bilginin üretildiği yer, bilimin dünyayla konuşma biçimi, araştırmanın küresel dolaşıma girip girmediği artık yerel değil, küresel bir rekabet alanıdır. Ama daha önemlisi üniversite, sadece öğrenci yetiştiren değil; ülkenin düşünmek kapasitesini büyüten bir ekosistemdir. Bugün ilk 500’de olan üniversitelerimiz kadar, ilk 1000’de olanlar hatta henüz listelerde olmayan ama potansiyeli olanlar da “Biz yeni bilgi üretiyor muyuz, yoksa üretilen bilgiyi tekrar mı ediyoruz?” sorusuna muhataptır.

Üniversite, yalnızca diploma veren bir yapı değildir. Üniversite; bir ülkenin düşünmek cesareti, sorgulamak kültürü ve geleceğe yönelik umududur. Bu nedenle bilim ekosistemini yalnızca sıralamalar üzerinden değil, bilime yapılan uzun vadeli yatırımlar üzerinden okumak gerekir.

Yani üniversite sıralamaları bize sadece kaçıncı sırada olduğumuzu değil, aynı zamanda “Gerçekten yeni bilgi üretiliyor ve üretilen bilgi dünyada karşılık buluyor mu? Bilim, toplum ve sanayi ile temas halinde mi?” sorularının cevaplarını verir.

Sanayinin, girişimciliğin ve üniversitenin aynı dili konuşamadığı ülkelerde ne inovasyon kalıcı olur ne de kalkınma sürdürülebilir. Geleceği garanti olan ülkeler, üniversiteleri dünya bilgi sistemine katkı sunan, dünya sorunlarını çözmek için uğraşan ülkelerdir.

SABRİ ÜLKER GIDA ARAŞTIRMALARI ENSTİTÜSÜ VAKFI olarak biz elimizi taşın altına koyuyoruz. Beslenme, metabolik sağlık ve yaşam kalitesi alanlarında yürüttüğümüz uluslararası araştırmalar, desteklediğimiz genç bilim insanları ve verdiğimiz bilimsel araştırma ödülleri ile bilginin yerel sınırları aşarak küresel bilime katkı sunmasını önemsiyoruz. Çünkü kalıcı değer; bilim, toplum ve sanayi ile birlikte insan hayatına dokunan bilgi üretmekle oluşur.

Yazıma Avustralya kıtasından iki örnekle devam ediyorum…

Toplum Yararına Liderlik Ama Müdahale Nereye Kadar!

Bir zamanlar pladis Yönetim Kurulu üyesi olan Prof. John Pollaers, Avusturalya nişanı sahibi (OAM; Order of Australia Medal), Avustralya’da iş dünyası, akademi ve kamu yönetiminin çok etkili isimlerden biri, Swinburne Teknoloji Üniversitesi’nin rektörüdür, kar odaklı olmayan kamu kuruluşlarında da birçok görevler almış ve halen aktiftir. Öncesinde Pasific Brands, Foster’s Group, Diageo gibi dev şirketlerde üst düzey yöneticilik yapmıştır.

Pollaers bana gönderdiği mesajında ailecek Türkiye’yi ziyaret edeceği zamanı bildirirken, gazeteci, yazar ve düşünce liderlerinin yazılarını abonelerine gönderen Substack’ta liderlik üzerine yayınlanmış iki makalesini eklemiş ve görüşlerimi istemişti. (https://substack.com/home/post/p-184273291; https://substack.com/home/post/p-184108159).

11 Ekim 2020’de blogumda “Post-Korona Ekonomisi: Simit! Yani Doughnut Economics” isimli yazımı paylaşmıştım.(https://muratulker.com/post-korona-ekonomisi-simit-doughnut-economics/). Pollaers’in makalesinin kapsamı büyük resimde Donut Ekonomisi’ne dayanıyor, ama konuyu öteleyip toplum yararına liderlikle birleştiriyor. Sizinle paylaşmak istememin nedeni de hem konuyu bugüne getirmek hem de 2020’deki yazımın sonunda savunduğum düşünceleri hatırlamak…

Önce J. Pollaers dostumuzun yazdıklarına bir bakalım.

Leadership for the Greater Good yani Toplum Yararına Liderlik makalesinde modern dünyadaki liderlik krizini teknik bir yetersizlikten ziyade bir zihinsel model hatası olarak ele alıyor. Diyor ki paradigma değişti, 20. yüzyılın liderlik anlayışının sonuna gelindi. Bu liderlik anlayışı dünyayı değer yaratan ekonomi, değeri paylaşan ve süreçte meydana gelen atıkları emen doğa olarak üç kutba ayırıyordu.

Yazar Paylaşılan Sistemler yani Shared Systems çağında olduğumuzu belirtiyor. Bu yeni sistemde bir alandaki karar mesela ekonomik büyüme, diğer alanlarda sosyal huzursuzluk veya ekolojik yıkım doğurabiliyor; çoğu zaman da bunun geri dönüşü olamıyor. Pollaers’a göre liderlerin hatası, sistemler arası bu sınırlar kalkmış olmasına rağmen hala eski ayrık yönetim ya da yönetişim modellerini kullanıyor olmaları.

1. Pollaers yeni çağ liderlerinin şu üç konuyu anlamaları gerektiğini söylüyor. İlki limitlerin gerçek oluşu yani artık kaynaklar artık teorik bir kapasiteye değil, somut bir tükeniş noktasına sahip. İkincisi bileşik etki yani eylemler doğrusal ilerlemez, birbirini besleyerek katlanır. Üçüncüsü dışsallığın yokluğu yani dışsal maliyet, externality kavramı bir yanılsamadır. Sistemin dışı diye bir yer yoktur; havaya salınan karbon, toplumdan dışlanan birey eninde sonunda sisteme maliyet olarak geri döner.
2. Pollaers, günümüz liderlerinin karmaşıklığa karşı daha fazla veri ve daha çok raporlama ile karşılık verdiğini, ancak bunun sadece ters yolda daha hızlı gitmek olduğunu savunuyor. Yazara göre veri her zaman geçmişi gösterir ve gecikmelidir. Gerçek liderlik, verinin ötesine geçip uzun vadeli sistem kararlılığı için etik ve stratejik değerlendirme yapmayı gerektirir.
3. Pollaers’ın en özgün düşüncelerinden biri arz talep ilişkisi; geleneksel liderler talebi mesela müşteri isteği, enerji ihtiyacı vb. gibi doğal ve karşılanması zorunlu olarak görürler. Pollaers ise liderlerin talebi meşrulaştırma veya reddetme gücüne odaklanıyor. Liderin görevi sadece daha fazla arz değil, hangi taleplerin sistemin hayrına olduğunu sorgulamaktır, diyor.

Örnek olarak enerji, konut ve sağlık sektörlerini veriyor. Liderler, sistemi çökerten aşırı veya verimsiz talebi şekillendirmekle sorumludur. Bu teknik bir çıktı değil, ahlaki bir seçim olacaktır.

Zihinlerde düşünceler dille oluşur diyerek bize Wittgenstein’ın ünlü “Dilimin sınırları dünyamın sınırlarıdır.” sözünü hatırlatan Pollaers, liderlerin terminolojilerini değiştirmeleri gerektiğini söylüyor. Sürdürülebilirlik sadece bir departmanın işi olmamalı bunun yerine, bu kavramın temel yönetişim sorumluluğu yani governance olarak merkeze alınması gerekir. Liderlik sadece varlıkları veya metrikleri yönetmek değil, insanları bir amaç etrafında yönetmektir, diyor Pollaers.

Toplum yararına liderlik, performanstan veya rekabetçilikten vazgeçmek anlamına gelmez. Ama J. Pollaers şunları dile getiriyor:

• Yoğunlaşmış fayda genellikle yaygın zarar üretir.
• Kısa vadeli başarı, uzun vadeli meşruiyeti sarsabilir.
• Zor kararlardan kaçınmak da bir karardır ve bedeli genellikle başkaları tarafından ödenir.
• Liderler güveni etkileriyle orantılı olarak ölçülü, ileri görüşlü ve dengeli davranarak kazanırlar.

Pollaers, liderin karar alırken kendine sorması gerekenleri de sıralamayı ihmal etmiyor:

• Bu kararınız tüm dünyada uygulansa dünya yaşanabilir bir yer olmaya devam eder mi?
• Bugün kim fayda görüyor, faturayı gelecekte kim ödeyecek?
• Biz sistemin içinde hapsolmuş birer yönetici miyiz, yoksa sistemi geleceğe taşıyan rehberler miyiz?

Önümüzdeki on yıl, Pollaers’a göre bir seçim ve adaptasyon dönemi olacak. Toplum yararına liderlik, romantik bir idealizm değil sistemin çökmesini engellemek için rasyonel, pratik ve zorunlu bir yönetim biçimidir. Liderin asıl görevi, sistemi sömürmek değil, sistemin performans göstermeye devam edebileceği koşulları korumaktır.

Sorumluluk Sahibi (Emanetçi) Yönetişim

John Pollaers, Paylaşılan Bir Sistem Olarak Dünya: Kaynak Yönetiminden Sorumluluk Sahibi Yönetişime yani OAMEarth as a Shared System: From Resource Management to Stewardship Governance başlıklı ikinci makalesinde ise bu yeni paylaşımlı sistemi daha detaylı açıklıyor.

Pollaers’e göre iklim değişikliği, biyolojik çeşitlilik kaybı ve kaynak tükenmesi gibi sorunlar ayrı ayrı problemler değil, tek bir temel hatanın sonucudur. Dünya sınırlı ve paylaşılan bir sistem olarak görülmezse olacağı budur. Oysa ekonomi toplumun, toplum ise Dünya’nın bir alt sistemidir.

Liderliğin zihniyeti üç temel alanda değişmeli:

• Doğa ondan faydalanılacak bir şey olarak görülmemeli, korunması gereken ortak miras olarak görülmeli.
• Sistemin yaşanabilirliği ve dayanıklılığı korunmalı.
• Kaynakları sınırlı bir sistemde taleplerin meşruluğu sorgulanmalı.

Pollaers, astronotların uzaydan dünyaya baktıklarında aynel yakin yaşadıkları, sınırların olmadığı, kırılgan ve tek parça bir dünya algısının, yönetişim modellerine entegre edilmesi gerektiğini belirtiyor. Bu siyasi sınırların ötesinde bir sorumluluk duygusu getirir.

Yazar, her tüketim talebinin karşılanmak zorunda olmadığını, bilakis hızla geçen moda veya tek kullanımlık ürünler gibi sahte talepler yerine, refahı ve sistem dayanıklılığını artıran, gerçekten faydalı taleplere odaklanılmalıdır, diyor.

Döngüsel ekonomiyi, sadece geri dönüşüm değil, zararı en baştan tasarımla yok etmek olarak öneriyor.

Pollaers yaklaşımının teorik olmadığını, halihazırda uygulanan somut örneklerle desteklendiğini de belirtiyor. Mesela Fransa’da tamir edilebilirlik endeksi’, Yeni Zelanda’da Refah bütçesi, Japonya’da En İyi Koşan programı, Singapur’da araç sahipliği sistemi, Avrupa Birliği’nde yavaş ilerleyen ama çok etkili uygulamaları, Galler’de Gelecek Nesiller Yasası, Kosta Rika’da Ekosistem Hizmeti Ödemeleri, Avustralya’da ticari bina sistemi uygulamaları ve Amsterdam’da yukarıda sözünü ettiğim Donut Ekonomisi …

Tamir Edilebilirlik Endeksi yani Indice de Réparabilité, bir elektronik cihazın veya ürünün arızalandığında ne kadar kolay onarılabileceğini gösteren bir derecelendirme sistemi. Bu kavramın temel amacı, planlı eskitme ile mücadele etmek, atıkları azaltmak ve tüketicileri daha uzun ömürlü ürünler almaya teşvik etmek. Bu sistemde ürünler genellikle 1 ile 10 arasında bir puan alıyor. Puan ne kadar yüksekse, cihaz o kadar kolay tamir edilebilir demek. Puanlama yapılırken birçok kriter baz alınıyor.

Bu endeksin önemi tüketicinin bilinçlenmesini sağlamasında, mesela bir telefon alırken sadece kamerasını değil, bozulduğunda çöpe gidip gitmeyeceğini de değerlendirmemizi sağlıyor. Aynı zamanda daha fazla tamir, daha az elektronik atık ve daha az karbon ayak izi demek. Diğer yandan yeni bir cihaz almak yerine uygun fiyata tamir etmek kullanıcı için tasarruflu.

Refah Bütçesi ise bir devletin ekonomik başarısını sadece Gayrisafi Yurt İçi Hasıla gibi finansal verilerle değil; halkın yaşam kalitesi, sağlığı, çevresel sürdürülebilirlik ve sosyal eşitlik gibi kriterlerle ölçtüğü bu bütçe modeli Yeni Zelanda’da 2019 yılında Jacinda Ardern hükümeti tarafından başlatılırken dört alanda öncelikler belirlenmiş. Ruh Sağlığı: Akıl sağlığı hizmetlerine ve intiharı önleme çalışmalarına devasa bütçeler ayrılmış. Çocuk Refahı: Çocuk yoksulluğunun azaltılması ve aile içi şiddetle mücadele bütçeye dahil edilmiş. Düşük Karbon Ekonomisi: İklim değişikliğiyle mücadele için bilimsel araştırmalara yatırım yapılması. Dijital Dönüşüm: Teknolojinin halkın refahı için kullanılması.

Bu yaklaşım, bütçenin insanların hayatını ne kadar iyileştirebildiği sorusuna odaklanıyor.

Bu bütçe modeli, geleneksel bütçelerden çocuk yoksulluğu, ruh sağlığı, hava kalitesi ve konut standartları gibi göstergelerin bütçenin başarı kriteri olarak kabul edilmesi, iklim krizi, doğal kaynakların korunması gibi gelecek nesillerin ihtiyaçlarını merkeze koyması ve ortak hedefler için birçok bakanlığın birlikte çalışması gibi noktalarda ayrılıyor.

Gelecek Nesiller Yasası’nın en gelişmiş örneği ise 2015 Galler Gelecek Nesillerin Refahı Yasası. Bugünkü kararların torunlarımızın hayatını nasıl etkileyeceğini yasal bir zorunluluk haline getiren öncü bir mevzuat.

Bu yasa, siyasetin genelde “bir sonraki seçime kadar” olan kısa vadeli bakış açısını kırıp, uzun vadeli (25-50 yıllık) bir perspektif getirmeyi hedefliyor. Yasa, kamu kurumlarına (belediyeler, sağlık kurulları, hükümet organları vb.) şu soruyu sormayı zorunlu kılıyor: “Bugün aldığımız bu karar (yol yapımı, enerji politikası, eğitim sistemi), 50 yıl sonra yaşayan insanların refahını tehlikeye atıyor mu?”.

Yasa sadece çevreyle sınırlı değil. Kamu kurumlarının şu 7 hedefe katkı sağlaması gerekiyor: Refah düzeyi yüksek bir toplum: Düşük karbonlu, sürdürülebilir bir ekonomi. Dayanıklı bir toplum: Biyoçeşitliliği koruyan ve iklim değişikliğine uyumlu. Daha sağlıklı bir toplum: Fiziksel ve ruhsal sağlığın korunması. Eşitlikçi bir toplum: Herkesin potansiyelini gerçekleştirebildiği bir ortam. Bağlı topluluklar: Güvenli ve iyi hizmet alan mahalleler. Kültür ve dilin korunduğu bir toplum: Sanatın ve yerel mirasın teşviki. Küresel sorumluluk sahibi bir toplum: Dünya genelindeki iyiliğe katkı sağlamak.

Bu yasa ile dünyada bir ilk olarak Gelecek Nesiller Komiseri makamı oluşturulmuş. Bu kişinin görevi, gelecek nesillerin haklarını savunmak ve hükümetin bu hedeflere uyup uymadığını denetlemek olarak belirlenmiş. Yani bu mevki henüz doğmamış insanların devlet nezdindeki avukatı gibi.

Singapur’un araç sahipliği üzerindeki kontrolü, makalede bahsedilen dünyayı sınırlı bir sistem olarak görmek felsefesinin kentsel ölçekteki bir izdüşümü. Singapur, bu durumu sadece bir trafik sorunu olarak değil, alanın ve hava kalitesinin birer sınırlı ortak kaynak olduğu gerçeğinden hareketle yönetiyor. Hak Sahipliği Sertifikası, Elektronik Yol Ücretlendirmesi, Sıfır Artış Politikası sistemin temel taşları…

Avrupa Birliğinde Eko-tasarım regülasyonlarını kullanarak piyasadaki ürünlerin sadece nasıl göründüğünü veya çalıştığını değil, nasıl öleceğini ve nasıl yeniden doğacağını da dikkate alan bir standartlar seti getirdi.

Makalede bahsedilen tasarım standartları aracılığıyla piyasayı şekillendirme kavramı, AB’nin Döngüsel Ekonomi Eylem Planı kapsamında yürüttüğü şu somut politikalara dayanıyor: Sürdürülebilir Ürünler İçin Eko Tasarım Yönetmeliği, Dijital Ürün Pasaportu, Onarım Hakkı, Tek Tip Şarj Cihazı (USB-C)…

Kosta Rika’nın Ekosistem Hizmetleri Ödemeleri sisteminin temel mantığında ekosistemin ücretinin kullananlar tarafından ödenmesi var. Bir orman sadece ağaç topluluğu değildir; su üretir, karbon depolar, toprağı korur ve biyolojik çeşitliliği barındırır. Eğer bu “hizmetler” durursa, ekonomi çöker. Öyleyse, bu hizmetleri sağlayanlara (toprak sahiplerine) bunun karşılığı ödenmelidir. Kosta Rika yasaları, ormanların sunduğu dört temel hizmeti yasal olarak tanımlar ve bunları “satın alınabilir” hizmetler olarak kabul eder: Sera gazlarıyla iklim kontrolü. Tarım, içme suyu ve hidroelektrik santraller için suyun temizlenmesi ve akışının düzenlenmesi. Bilimsel ve ilaç araştırmaları ile ekoturizm için genetik mirasın korunması. Turizm sektörü için gerekli olan estetik değer.

Bu sistem yardım parasıyla değil, doğrudan doğayı kullananların ödediği vergilerle döner. Ülkedeki fosil yakıt satışlarından alınan %3,5’lik bir vergi doğrudan bu fona aktarılır. Su kullanan şirketler ve haneler, suyun kaynağındaki ormanların korunması için küçük bir ekosistem ücreti öder. Örneğin, bir hidroelektrik barajı, nehrin yukarısındaki orman sahiplerine ödeme yapar; çünkü orman kesilirse nehir çamurla dolar ve barajın türbinleri bozulur. Çiftçilere veya arazi sahiplerine, ormanlarını kesip tarla yapmak yerine, ormanı korumaları için nakit ödeme yapılır. Eskiden orman, tarım için bir engel olarak görülürken; bu sistemle birlikte orman, sahibine düzenli “kira” getiren bir altyapı varlığına dönüşür.

Kosta Rica sistemi diyor ki eğer doğaya zarar verirseniz, yerine yapay ve çok daha pahalı arıtma tesisleri, setler, soğutma sistemleri vb. kurmak zorunda kalırsınız. Kosta Rika, 1980’lerde %20’lere kadar düşen orman varlığını bugün tekrar %50’nin üzerine çıkarmayı başarmış.

Japonya’nın Top Runner yani En İyi Koşucu programı, dünyadaki en zeki enerji verimliliği modellerinden biri olarak kabul ediliyor. Geleneksel sistemlerde hükümetler kalite için bir alt sınır belirler ve bunun altındaki ürünlerin satışını yasaklar. Japonya ise bunun yerine en iyiyi kural haline getiren dinamik bir sistem kullanıyor. Hükümet belirli bir ürün grubunu (örneğin klimalar, buzdolapları veya otomobiller) incelemeye alır. O an piyasadaki en verimli ürün yani Top Runner, gelecekteki standart olarak belirlenir. Diğer tüm üreticilere, belirli bir süre içinde kendi ürünlerini bu seviyeye veya üzerine çıkarmaları hedefi verilir. Japonya bu sistemi kaba yasaklarla değil, sosyal ve ticari baskıyla yönetiyor. Ürünlerin üzerinde hedefe ne kadar yaklaşıldığını gösteren renkli etiketler bulunur. Tüketiciler bilinçli olarak “Top Runner” hedefini tutturmuş ürünleri seçiyor. Hedefleri tutturamayan şirketler kamuoyuna açıklanır (naming and shaming). Japon iş kültüründe bu, çok ağır bir yaptırımdır ve şirketlerin inovasyon yapmasını sağlar.

Bu program sayesinde Japonya, 1990’lardan bu yana birçok elektronik eşyada ve araçta enerji tüketimini %50 ile %80 arasında azaltmayı başarmıştır. Üstelik bunu, piyasa rekabetini öldürmeden, aksine rekabeti “kim daha az kaynak harcayacak” yarışına dönüştürerek yapmıştır.

Türkiye’de de A’dan G’ye kadar giden renkli enerji etiketleri var. Bu Avrupa Birliği ile uyumlu bir sistemdir. Ancak makalede bahsedilen Japonya’nın “Top Runner” sistemiyle Türkiye ve AB’deki sistem arasında temel bir mantık farkı var. Türkiye’de devlet der ki; “Eğer bir buzdolabı yapacaksan, verimliliği en az şu seviyede olmalı, yoksa piyasaya sokamazsın. Tüketiciye bilgi vermek için ürünler sınıflara ayrılır. Mevcut dünyada uzmanlar toplanır ve standardımız şu olsun, derler. Standartlar genellikle birkaç yılda bir, bürokratik süreçlerle güncellenir. Japonya’da hükümet piyasaya bakar, o anın en iyi buzdolabını X markası yapmış, yeni standardımız X markası seviyesidir, der. Yani çıtayı uzmanlar ya da bürokratlar değil, piyasadaki en ileri teknoloji belirler.

Türkiye’de A sınıfı sistemi çok başarılı çalışıyor. Hatta Türkiye, beyaz eşya üretiminde bir dünya devi olduğu için, fabrikalarımız bu standartlara çok hızlı uyum sağlıyor.

Birleşik Krallık’ta yavaş ama etkili uygulamalar var. Birleşik Krallık’ta büyük yasaklardan ziyade, günlük yaşamın akışını ve ürünlerin tasarım standartlarını değiştirerek davranışları ve talebi kendiliğinden dönüştürmeye çalışılıyor.

Tekstil Ürünleri için Genişletilmiş Üretici Sorumluluğu: İngiltere, fast fashion akımının yarattığı devasa atık sorunuyla mücadele etmek için üreticileri, ürünün satışı bittikten sonraki süreçten de sorumlu tutmaya başladı. Kıyafetlerin daha uzun ömürlü olması ve geri dönüşümünün kolaylaştırılması için belirli tekstil standartları getirildi.

Rölantide Çalışan Motorlar Yasağı: Birçok İngiliz yerel yönetimi, araçların durur vaziyette motorlarını çalışır halde bırakmalarını (rölanti) önlemek için ciddi adımlar attı. Okul önleri ve hastane çevreleri gibi hassas bölgelerde motoru kapatmamak para cezasına tabi. Bu uygulama, sürücülerde araba çalışırken hava kirliliği üretir bilincini yerleştirerek, motoru açık bırakmak alışkanlığını ortadan kaldırmayı amaçlıyor.

Akıllı Cihazlar ve Güvenlik Standartları Yasası: Birleşik Krallık, dünyada bir ilk olan Ürün Güvenliği ve Telekomünikasyon Altyapısı (PSTI) yasasını hayata geçirdi. Üreticiler, cihazın ne kadar süre boyunca güvenlik güncellemesi alacağını tüketiciye bildirmek zorunda ve bu tüketicinin sürekli yeni cihaz almak döngüsünü yavaşlatıyor.

Işık Kirliliği: İngiltere, ışık kirliliğini sadece estetik bir sorun değil, biyoçeşitlilik ve enerji kaybı olarak ele alan düzenlemeler getirdi. Yeni yapılaşmalarda dış aydınlatmaların gökyüzüne değil, sadece ihtiyaç duyulan yere doğru odaklanması zorunlu tutuluyor. Birçok belediye, gece yarısından sonra sokak aydınlatmalarını sensörlü hale getirerek veya kısarak gereksiz ışık talebini önlüyor.

Makalede vurgulanan zorlamadan talebi yeniden şekillendirmek işte budur. Zorlamak değil, tasarlamak, mesela insanlara ışığı açma demek yerine, ışığın sadece gerektiği kadar yanmasını sağlayan bir sistem kurmak. Tüketiciden çevreci olmasını beklemek yerine, piyasaya sadece çevreci ürünlerin girmesine izin vermek.

Avustralya’nın ticari bina sektöründeki başarısı, NABERS National Australian Built Environment Rating System ve Green Star gibi sistemlere dayanıyor. Bu modelin müdahaleci olmadan piyasayı dönüştürmesinin sırrı, şeffaflık ve veri kullanarak mülk sahiplerini bir verimlilik yarışına sokmasıdır.

NABERS, bir binanın gerçek enerji performansını 1 ile 6 yıldız arasında derecelendiren bir sistemdir. 1.000 metrekareden büyük bir ofis alanını satmak veya kiralamak istiyorsanız, binanın enerji verimlilik puanını (yıldız sayısını) ilanlarda açıkça belirtmek zorundasınız. Kiracılar ve yatırımcılar, düşük yıldızlı binaların işletme maliyetlerinin yüksek olacağını ve gelecekte atıl varlık haline geleceğini bildikleri için yüksek puanlı binalara yönelirler.

Geleneksel kurallar, binayı şu malzemeden yapmalısın der. Avustralya modeli ise binayı nasıl yaparsan yap ama yılda şu kadar enerjiden fazlasını tüketmemelisin diyor. Bu yaklaşım, mimar ve mühendisleri kısıtlamak yerine onları inovasyona zorluyor. Doğal havalandırma ve akıllı cephe sistemleri, güneş enerjisi entegrasyonu, zorunlu değil, 6 yıldız alıp binanın değerini artırmanın bir yolu…

Devlet verimlilik puanını finansal bir değere dönüştürüyor. 5-6 yıldızlı binalar, düşük puanlı binalara göre daha yüksek kira getirisi sağlar ve daha hızlı kiracı bulur. Bankalar, yüksek enerji performansına sahip binaların inşası için daha düşük faizli krediler sunar.

Avustralya, bu yöntemle ticari binalardan kaynaklanan karbon emisyonlarını radikal bir şekilde düşürmüş, inşaat sektörünü de teknolojik olarak dünyanın en ileri noktalarından birine taşımış.

Üzerine yazı yazdığım Donut Ekonomisi ise İngiliz ekonomist Kate Raworth tarafından geliştirilen, 21. yüzyılın ihtiyaçlarına göre tasarlanmış yeni bir ekonomik model. Geleneksel ekonomi sadece “sürekli büyümeyi” (GSYİH artışı) hedeflerken, Donut modeli ekonominin asıl amacının “hiç kimseyi geride bırakmadan, gezegenin sınırları içinde yaşamak” olması gerektiğini savunuyor.

Bu model görsel olarak bir simide (donut) benzer ve iki ana sınırdan oluşur:

1. İç Halkalar, Sosyal Temel: Donut’ın ortasındaki boşluk, insanların hayatta kalması ve onurlu bir yaşam sürmesi için gereken gıda, su, sağlık, eğitim, barınma, enerji, cinsiyet eşitliği gibi temel ihtiyaçları temsil eder.
2. Dış Halkalar, Ekolojik Tavan: Donut’ın dış sınırı, iklim değişikliği, okyanus asitlenmesi, kimyasal kirlilik, biyoçeşitlilik kaybı gibi dünyanın ekolojik limitlerini temsil eder. Eğer üretimi ve tüketimi bu sınırın ötesine taşırsak, gezegene geri dönülemez zararlar veririz.

Güvenli ve Adil Alan: Donut’ın “hamur” kısmı, yani bu iki halka arasında kalan yeşil alan, insanlığın hem refah içinde yaşadığı hem de doğayı yok etmediği ideal denge bölgesidir.

Donut Ekonomisinin 5 Temel İlkesi var:

Büyüme Odaklılıktan Refah Odaklılığa: “Ekonomimiz bu çeyrekte ne kadar büyüdü?” yerine “İnsanlar ve doğa ne kadar sağlıklı?” sorusuna odaklanılması önemli.

Döngüsel Tasarım: “Kullan, At” modelinden vazgeçip, kaynakların sürekli geri dönüştürüldüğü bir sistem kurmayı hedefliyor.

Adil Dağılım: Zenginliğin sadece tepede toplanması yerine, sistemin başından itibaren gelirin ve fırsatların adil dağıtılmasını sağlıyor.

Dinamik Denge: Ekonomi durağan değildir; sürekli değişen ekolojik ve sosyal verilere göre kendini dengeleyen bir canlı organizma gibi yönetilir.

Amsterdam, Kopenhag ve Brüksel gibi şehirlerin resmi kalkınma stratejilerini “Donut” modeline göre planladıkları söyleniyor.

1. Pollaers makalesinde şöyle devam ediyor: Liberal demokrasiler şeffaflık, katılım, hak temelli korumalar ve hesap verebilirlik ile çevrenin korunması ve kamu yararı sonuçları için yollar oluşturur. Ampirik olarak demokrasiler hava kalitesi, halk sağlığı ve çevre düzenlemeleri konusunda daha iyi performans göstermek eğilimindedir. Ancak yapısal gerilimlerle de karşı karşıyadırlar: Kısa seçim döngüleri uzun vadeli riskler yerine aciliyeti kayırır; büyümeye dayalı ekonomik varsayımlar derinlemesine yerleşmiştir, güçlü mülkiyet hakları sorunların yönetimini karmaşıklaştırır ve ulusal kararlar, global müştereklerle uyuşmayabilir.

Bazı liberal demokrasilerin son dönemdeki gerilimleri yoğunlaşmış kurumsal güç, dezenformasyon ve kısa vadeli siyasi teşvikler ile normalde sağlam sistemlerin uzun vadeli ortak riskler konusunda harekete geçmek kapasitesini zayıflatabiliyor. Liderler uzun vadeli sistem bütünlüğünü ve ortak etkiyi demokratik meşruiyetin pazarlık edilemez koşulları olarak görmeye istekli olurlarsa bu dinamikler aşılamaz değildir.

Liberal olmayan yönetişim sistemleri farklıdır. Merkezi otorite yenilenebilir enerji, emisyon kontrolü ve ekosistem restorasyonu gibi acil ve koordinasyonun kritik olduğu alanlarda uzun vadeli planlamak, hızlı uygulamak ve büyük ölçekli icraata olanak sağlayabilir. Ancak bu sistemler büyük ölçüde çıktı meşruiyetine dayanır ve şeffaflık, uyum sağlamak, haklar ve kamu rızasının sürekliliği konusunda zorluklarla karşılaşırlar.

Diğer yaklaşımlar ise yönetişimin yerele daha yakın başlamasını vurgular. Paylaşılan kaynakları “müşterekler” olarak ele alan ve yerel toplulukları, hükümetleri, kurumları birbirine bağlayan bu modeller; genellikle güçlü bir uyum, sürekli öğrenmek ve zaman içinde dayanıklılık sağlar.

Bu mantık bazen çok merkezli yönetişim olarak tanımlanır. Bazı yaklaşımlar bunu karar süreçlerinde ekosistemin ve gelecek nesillerin çıkarlarını gözetmekte kullanırlar.

Bütün bunların bize gösterdiği bir modelin diğerlerinin yerini alması gerektiği değil, hiçbir modelin tek başına yeterli olmadığıdır.

Sonuç olarak: “Liderler, çevre ile ekonomi arasında değil sistemin çöküşünü yönetmek ile tek yaşam destek sistemimiz olan dünyanın sorumluluğunu bilinçli olarak almak arasında seçim zorunda kaldılar. Kurumlar ve liderleri, artık doğayı sömürülecek bir kaynak olarak değil, varlığımızın bağlı olduğu ve titizlikle yönetilmesi gereken ortak bir sistem olarak görmeliler”.

Donut ekonomisi yazımda şöyle bir uyarıda bulunmuştum:

“Donut Ekonomisi kitabının yazarı Raworth bahsettiği iktisat düzeni karşısındaki zorlukların farkında. Ancak yine de insanlığın son raddede yenilenebilir kaynakları kullanarak paylaşımcı bir şekilde hareket edebileceğine ve nihai amaç olarak kendisinden sonraki kuşaklara da temiz bir dünya bırakmayı isteyeceklerine inanıyor. Raworth’un yaklaşımı ister istemez Marx’ın kapitalizmin ilkelerini değiştirmeyi akla getirmeden sürekli insan ve hayvan haklarını savunanlara, gazetecilere, köşe yazarlarına karşı olan yaklaşımını akla getiriyor. Marx bildiğiniz üzere bu şekilde sistem eleştirisi yapanların burjuva sosyalizmi istediklerini söyleyerek alay etmektedir.

Marx’tan örnekler verdim, açıklamakta yarar görüyorum. Zira Marx’ın görüşlerinden etkilenen toplumlar, devrimler neticesinde bu yolda ilerlerken takribi 70 yıl esen kızıl rüzgar birçok toplumsal felakete sebep oldu. Herhalde devrimcilerin arzusu bu değildi. Ama kendini dağıtan SSCB ve Glasnost oldu.

Diğer yandan şu anda yaşadığımız Çin mucizesinin mimarının Komünist Parti olduğunu unutmayalım. Çin’deki otoriter tek parti sisteminin iyi bir planlama ile ve çok çalışarak, sermaye birikimini düzenleyerek yönlendirmesi kitleleri refah içinde modern yaşama kavuşturmuştur. Bu sırada meydana gelen tabiattaki kirlenmeler ise yine aynı otoriter yöntemle aşılmaya çalışılmaktadır; mesela tüm üretimin hava kirliliği azalana kadar durdurulması gibi.

Batıda mesela Almanya’da hükümetler klasik teşvik yöntemleriyle tatminkar neticeler almaktadırlar. Yine Raworth’un örneğinde Almanya’da 2004’te hükümet yenilenebilir enerji üreten haneler ve kurumlar için bir teşvik olarak tarife garantisi getirip elektriğin perakende fiyatının üzerinde bir ödeme yapma teklifinde bulundu. Bu hamle ülke genelinde rüzgar, güneş, hidroelektrik ve biyokütle enerjilerine kapsamlı ve dönüştürücü yatırımların yapılmasını sağlarken, sadece on yıllık sürede ülkenin elektriğinin %30’u yenilenebilir enerjiden elde edilir hale geldi. Hükümet aslında teşvik olarak yenilenebilir enerji inisiyatifine birim başı değer atfetmiş, nakit para ödemiş ve dönüşüm gerçekleşmişti.

Bir de tabi Bjorn Lomborg gibi (*) iklim değişikliğinin gerçek olduğunu ama dünyanın sonunun öyle sanıldığını gibi “hemen şimdi gelecek” gibi bir şey olmadığını savunan ve bu nedenle kötü bilim ile aklımızı kirletip ve kötü ekonomi ile dünya kaynaklarını yanlış yerlere akıtarak gezegenimize aslında zarar verildiğini düşünenlere de kulak vermemiz gerektiğini düşünüyorum. Bu konuyu da tartışmamız gerekir. Hatta belki de iklim değişikliğinin sonuçlarının sanıldığı kadar abartılı olup olmadığından başlayarak!

Ben diyorum ki: Dünyadaki sulak alanların yıllık ekonomik değeri 3,4 milyar, böcek ve polenlerin yayılmasına yönelik hizmetlerin 160 milyar ABD dolarına tekabül etmektedir. İktisatçıların “doğal sermayenin ve ekosistemlerin” parasal değerini hesaplayabildiklerini görüyoruz. Şayet hükümetler bu varlıklara paha biçer, sertifikalandırırlarsa; finansal birer araç haline gelen bu değerlerin piyasalarda tedavülü sonucunda doğanın değeri tespit edilmiş olur ve tüm dünyadaki kapitalist güdülerin peşinden koştuğu bir cazibe haline gelebilir. Malum şimdi bunun tam tersi bir uygulama, cezalandırma, vergilendirme sistemi var. Hayattan lezzet ve haz almak ek vergilerle (KDV, ÖTV gibi) cezalandırılıyor. Bu ise hükümetlere ilave vergi geliri sağladığı için tercih ediliyor. Bilakis pahası tespit edilmiş doğa değerlerinin finansal piyasalardaki tedavülü çevreciliği cazip bir yatırım haline getirecektir. Tabii şu anda suni bir piyasası olan karbon emisyon kağıtlarını kastetmiyorum. Zira bu usul kurnazca, siz çevreyi kirletirken temiz çalışan endüstrilerin katkısından yararlanıp kağıt üzerinde ortalama bir düzeltme imkanı sağlıyor. Ama çevrenin kirletilmesini önleyecek gelişmeleri teşvik yerine, bilakis kirletici faaliyetleri mümkün kılıyor.

Daha önce birçok kere belirttim. Bizim misyonumuz “Mutlu Et, Mutlu Ol” şeklinde özetlenebilecek toplum yararına liderlik temalı bir misyon. Ve kaynağı da toplum yararına iş yapmayı ifade eden Salih Amel; babam Sabri Ülker’den geliyor bu miras.

Biz Yıldız Holding olarak Birleşmiş Milletlerin Sürdürülebilir Kalkınma hedefleri doğrultusunda başta Ülker, Şok Marketler, Bizim Toptan, Superfresh olmak üzere birçok şirketimizde karbon salınımını azaltmak üzere faaliyetler yapıyor; yetenek yönetimi ve değer zincirinde kalite ve güvenlik odaklı yaklaşımları hayata geçiriyor, düzenli olarak raporluyoruz.

Birleşmiş Milletler’in bu konudaki Küresel İş Birliği çağrılarına destek veriyoruz. 82 bin çalışanımızla çevre dostu bir şirket olmak yolunda samimiyetle ilerliyoruz. Kaynaklarımızı doğru yerlere aktararak, sonuç alıcı eylemleri gerçekleştirerek ama tüm bunları israfa yol açmadan yapıyoruz.

Küresel ısınmanın yani iklim değişikliğinin gerçek olması başka bir şey, bunun kıyamete yol açacağının çığırtkanlığını yapıp bir salgın benzeri korku iklimi yaratmak başka bir şey!

(*) https://www.dr.com.tr/kitap/yanlis-alarm-iklim-degisikligi-panigi/

Not: Açık kaynak niteliğindeki bu yazı yazar zikredilerek iktibas edilebilir. Telif gerektirmez.

Orta Doğu'daki 6 aylık savaşa rağmen küresel ekonominin dirençli kaldığını söyleyen Kozack, ekonominin enerji şoku başta olmak üzere sarsıntıları korkulandan daha iyi atlattığını ifade etti.

Kozack, dünya ekonomisinin yüzde 3'lük büyüme patikasında kalmaya devam ettiğini belirterek, belirsizliğin ise yüksek kalmayı sürdürdüğünü anlattı.

Küresel ekonominin enerji kaynaklı bir arz şoku ve yapay zeka öncülüğündeki talep şokuyla zıt yönlere çekildiğine değinen Kozack, "Bu iki güç, küresel ekonomiyi farklı yönlere sürüklüyor. Fakat bu dinamiklerin ekonomileri tek tek nasıl etkilediği konusunda oldukça belirgin farklar mevcut. Bu nedenle ekonomik görünüme yönelik risklerin yüksek seyretmeye devam ettiğini değerlendiriyoruz." dedi.

Kozack, enerji şokunun henüz sona ermediğini vurgulayarak, petrol ve doğal gaz fiyatlarının yüksek kalmaya devam ettiğini kaydetti.

- "Kamu borcunun küresel çapta daha da artacağını tahmin ediyoruz"

Kamu borcu konusunda da baskıların arttığına dikkati çeken Kozack, küresel kamu borcunun Gayri Safi Yurt İçi Hasılaya (GSYH) oranının neredeyse yüzde 100'e ulaştığını belirtti. Kozack, bunun da İkinci Dünya Savaşı'ndan bu yana görülen en yüksek seviye olduğuna değinerek, kamu borcunun küresel çapta daha da artacağını tahmin ettiklerini dile getirdi.

IMF Sözcüsü Kozack, "2022'deki hayat pahalılığı krizinin ardından başlayan dezenflasyon sürecinin bir miktar durakladığını söyleyebilirim." diye konuştu.

Temmuz ayındaki Dünya Ekonomik Görünümü raporu güncellemesinde, 2026 yılı küresel enflasyon tahminini yüzde 4,7'ye revize ettiklerini anımsatan Kozack, enflasyon beklentilerinin bu yıl için yükseldiğini, ancak uzun vadede çıpalı kalmaya devam ettiğini anlattı.

- "Gelişmiş ülkelerde tahvil faizlerinin yükselmesi tüm ülkeleri etkiliyor"

Kozack, ABD, Fransa ve Japonya gibi kilit gelişmiş ekonomilerin 10 yıllık hazine tahvili faizlerinin uzun süredir görülmemiş en yüksek seviyelerde olduğuna işaret ederek, "Gelişmiş ekonomilerdeki gösterge borçlanma maliyetleri yükseldiğinde, bunun neredeyse tüm ülkeler üzerinde bir etkisi oluyor. Gelişmekte olan birçok ekonomi son yıllarda politika çerçevelerini güçlendirmek ve bağımsız merkez bankacılığına geçmek için ciddi adımlar atıp risk primlerini daraltmayı başarmış olsa da, bu primler artık daha yüksek gösterge faizlerin üzerine ekleniyor." ifadelerini kullandı. Dolayısıyla gösterge faizlerdeki artışın risk primlerindeki gerilemeyi dengelediğini belirten Kozack, bu zorlukların politika yapıcıların hem çevik hem de güvenilir olmalarını gerektirdiğini kaydetti.

Kozack, "Enflasyon tarafında merkez bankalarına tavsiyemiz, fiyat istikrarı hedeflerine odaklanmayı sürdürmeleridir. Mali otoriteleri ise orta vadeli, inandırıcı mali konsolidasyon planları hazırlamaları yönünde teşvik etmeye devam ediyoruz." değerlendirmesinde bulundu.

Bütçe açıklarının ve borcun nasıl düşürüleceğine dair net bir plan ve stratejiye sahip olmanın mali otoriteler için önemine işaret eden Kozack, üyelere büyümeyi canlandırma tavsiyesinde de bulunduklarını anlattı.

- "Yapay zeka büyümeye kısa vadede pozitif etki yapacak"

Kozack, ABD'nin İran'a yönelik yürüttüğü "Ekonomik Dışlama Operasyonu" kapsamındaki ikincil yaptırımlara değinerek, "Konuyu titizlikle izliyoruz, hem Dünya Ekonomik Görünümü raporumuzda hem de Orta Doğu bölge değerlendirmelerimizde bu hususa daha kapsamlı yer vereceğiz." dedi.

Yapay zekanın büyüme üzerindeki etkilerine ilişkin Kozack, kısa vadede pozitif talep şokuyla büyümeye katkı yapacağını dile getirdi. Kozack, "Orta vadede yapay zeka tarafında asıl odaklanacağımız konu ise bunun verimlilik artışına ve nihayetinde kalıcı bir büyüme ivmesine yol açıp açmayacağıdır. Yapay zekanın büyüme, iş gücü piyasası ve istihdam üzerindeki orta vadeli etkileri araştırma gündemimizde yer almaya devam ediyor." diye konuştu.

Çin-ABD ticari ilişkilerine yönelik soru üzerine Kozack, şu ifadeleri kullandı:

"Dünyanın en büyük iki ekonomisinin liderlerinin bir araya gelmesini, diyalog kurmasını ve aralarındaki gerilimleri ya da anlaşmazlıkları çözme yollarını müzakere etmesini son derece memnuniyetle karşılıyor ve çok önemsiyoruz. ABD ve Çin'in temas halinde olması ve gerilimleri aşmanın yollarını araması hem ABD hem Çin, dolayısıyla tüm küresel ekonomi için olumlu bir gelişme."

Hasat döneminde piyasa fiyatlarının düşmesini önlemek, piyasalarda istikrarı sağlamak ve üreticileri korumak amacıyla müdahale alımı yapılmasına ihtiyaç duyulduğu belirtilen açıklamada, bandırmalı çekirdeksiz kuru üzümün kilogram başına alım fiyatlarının 10 numara için 100 lira, 9 numara için 95 lira, 8 numara için 90 lira ve 7 numara için 85 lira olarak belirlendiği ifade edildi.

TMO’nun alımlara ilişkin teknik altyapı, depolama kapasitesi, personel planlaması ve finansman hazırlıklarını tamamladığı kaydedilen açıklamada, çekirdeksiz kuru üzüm alımlarının 15 Eylül 2026’dan itibaren başlayacağı bildirildi.

Işıkhan, "Düzenleme kapsamında olan 25 bin 99 vatandaşımız için toplam 217,2 milyon liradan fazla tutarı 11 Eylül'de hesaplara yatıracağız. Şehitlerimizin aziz hatıraları ve gazilerimiz için gayretle çalışmaya devam edeceğiz. Elimizdeki her imkanı onlar için seferber etmeyi sürdüreceğiz." ifadelerini kullandı.

Trump, İran’ın seçimlerin sonucunu etkilemeye çalıştığını öne sürerek, Tahran yönetiminin “orada güzel, zayıf bir grup insanın” iş başına gelmesini istediğini söyledi. Demokratları kasteden Trump, İran’ın böylece “rahat bırakılmayı ve nükleer silaha sahip olmayı” amaçladığını ileri sürdü.

Trump, mitingde yaptığı konuşmada ise ara seçimler öncesinde dikkati çeken bir ekonomik vaatte de bulundu. “Cumhuriyetçiler hem Temsilciler Meclisi’ni hem de ABD Senatosu’nu kazanırsa, Amerika Birleşik Devletleri’ndeki her yetişkin vatandaşa 5 bin dolar temettü ödeyeceğim” diyen Trump, paranın ülke içinde harcanması gerektiğini söyledi. “Parayı Kanada’ya, Çin’e ya da Almanya’ya gidip harcamanızı istemiyoruz. Parayı Amerika Birleşik Devletleri’nde harcamalısınız” dedi.

ABD’de yaklaşık 270 milyon yetişkin bulunması nedeniyle söz konusu ödemenin toplam maliyetinin yaklaşık 1,3 trilyon dolar olması öngörülüyor. ABD Başkanı, “Trump temettüleri” adını verdiği ödemenin nasıl finanse edileceği veya uygulanacağı konusunda detay vermedi. Başkan Yardımcısı JD Vance ise “Başkanın sözünü ettiği şey temelde Amerikalı çalışanlar için bir temettü” dedi.

Trump’ın açıklamaları, İran savaşının enerji fiyatları üzerindeki baskıyı arttığı ve ABD’de Cumhuriyetçilerin ABD Kongresi’ndeki çoğunluklarını korumaya çalıştığı bir dönemde geldi. ABD’de 3 Kasım’da yapılacak ara seçimlerde Temsilciler Meclisi’nin 435 üyesinin tamamı ile 100 sandalyeli Senato’nun yaklaşık üçte biri seçilecek.

Milli Saraylar Başkanlığı Halı Restorasyon Atölyesi halı onarım ustası Sadi Öztürk, atölyede yürütülen çalışmalar ve tarihi seccadelerin konservasyon süreçlerine ilişkin AA muhabirine açıklamalarda bulundu.

Öztürk, 8 kişilik ekiple Milli Saraylar bünyesindeki saray, kasır ve köşklerde bulunan el dokuması tarihi halıların restorasyon ve konservasyon çalışmalarını yaptıklarını belirterek, "Milli Saraylar bünyesindeki Topkapı Sarayı, Beylerbeyi Sarayı, Yıldız Sarayı, Dolmabahçe Sarayı, kasır ve köşklerdeki tarihi eser el dokuması halıların restorasyon çalışmalarını yapıyoruz." dedi.

Atölyede şu anda Topkapı Sarayı'na ait 6 seccadenin bulunduğunu aktaran Öztürk, bunlardan üçünün 16. yüzyılda Safevi topraklarında dokunduğunu ve saraya hediye edildiğini söyledi.

- "Rönesans döneminde birçok ressam bunu eserlerinde kullanmış"

Safevi dönemine ait seccadelerin üzerindeki yazı programına dikkati çeken Öztürk, eserlerde Kur'an-ı Kerim'den çeşitli ayetlerin yanı sıra dini ifadelerin bulunduğunu belirterek, "Bu eserlerin üzerinde Bakara suresinden, Nur suresinden, Fetih suresinden ayetler var. Ali ismi çıkıyor. Bu ismi daha fazla kullanmışlar. Şii şehadeti var bir eserimizin üzerinde. Bunu yazmışlar. Kelime-i Tevhid var. Bu şekilde eserlerin kenarında ayet ve çeşitli isimler de yazılmış. 16. yüzyılda dokunmuş." diye konuştu.

Sadi Öztürk, söz konusu eserlerin işçilik, dokuma ve renkleri bakımından yüksek nitelikte olduğunu vurgulayarak, hassas yapılarına rağmen bugüne ulaşmalarının önemine işaret etti.

Seccadeler arasında 16. yüzyılda Bergama'da dokunan bir örneğin de bulunduğunu dile getiren Öztürk, "Bu eser, alt kısımda anahtar delikli seccade olarak geçiyor. Hatta Rönesans döneminde birçok ressam bunu eserlerinde kullanmış, sergilemiş." ifadelerini kullandı.

- Seccadeler sergilenmeye hazırlanıyor

Öztürk, atölyedeki 6 Topkapı Sarayı seccadesinin konservasyon işlemlerinin tamamlandığına dikkati çekerek, eserlerin sergilenmek üzere özel panolara sabitlendiğini kaydetti.

İki ipek halının eserler arasında yer aldığını sözlerine ekleyen Öztürk, "Bu iki ipek halı da Yıldız Sarayı'nda sergilenecek. Bu 6 eserimiz ve Yıldız Sarayı'ndaki diğer iki eserimizin konservasyon süreçleri tamamlandı. 6 eserimiz Topkapı Sarayı için panolara dikildi." dedi.

Eserlerin sergileme sürecinin müzecilik çalışmaları doğrultusunda yürütüleceğini aktaran Öztürk, seccadelerin ait oldukları yerlere gönderilerek uygun görülen alanlarda sergileneceğini ifade etti.

- "Mevcut eser muhafaza ediliyor, korunuyor"

Tarihi dokumaların atölyeye ulaştığında öncelikle tespit çalışmasından geçirildiğini anlatan Öztürk, eserin durumuna göre konservasyon veya restorasyon yöntemlerinden birinin uygulandığını belirtti.

Öztürk, "Tabii bize eserler geldiği zaman, biz eserlerin tespit çalışmasını yapıyoruz. Hangi esere nasıl müdahale edeceğimize bakıyoruz. Kimi eserlere konservasyon yapıyoruz. Bu eserlerin mukavemeti, dayanıklılığı daha az olduğu için konservasyon yapıyoruz. Bunlara kesinlikle bir tamamlama işlemi olmuyor. Mevcut olan eser muhafaza ediliyor, korunuyor." diye konuştu.

Restorasyon uygulanacak eserlerde eksik bölümlerin eserin özgün yapısına uygun şekilde tamamlandığının altını çizen Öztürk, şöyle devam etti:

"Bu eserlerde yine eksik olan kısımların kendi ipleri aynı kendi dokusuna ait bir şekilde tespit ediliyor. Kendi renkleri kazanda kaynatılarak boyanıyor. Atkısı, çözgüsü, ilmeklere desenle aynı dokuda, rengi rengine uygun atılıyor, orijinal yapısına getiriliyor. Restorasyon süreçleri de tamamlandıktan sonra bu eserler ait oldukları saraya gönderilip, ait oldukları odada sergilenecek."

- Restorasyon süreçleri daha uzun sürüyor

Atölyede seccadelerin yanı sıra Dolmabahçe, Beylerbeyi ve Yıldız saraylarına ait tarihi halılar üzerinde de çalışma yürütüldüğünü söyleyen Öztürk, bazı eserlerin büyük boyutları nedeniyle restorasyon süreçlerinin daha uzun sürdüğünü aktardı.

Sadi Öztürk, restorasyon çalışmalarında halıların eksik baş, kenar ve orta bölümlerinin atkı, çözgü ve ilmekler kullanılarak tamamlandığını ifade etti.

Restorasyon çalışmalarının konservasyona göre daha uzun sürdüğünü belirten Öztürk, "Restorasyon süreçleri konservasyon sürecine göre daha uzun sürüyor. Restorasyon sürecinde, tabii eserlerin ebatları ölçüleri de büyük olduğu için bu bir, bir buçuk yılı bulabiliyor." dedi.

Öztürk, atölyedeki çalışmaların tarihi dokumaların özgün yapısının korunmasına odaklandığını belirterek, "Bu şekilde sekiz arkadaşımızla burada bir şekilde çalışıp bu eserleri tamamlamaya kendi özgün yapısına dokusuna ait olduğu yere göndermek için elimizden geleni çabayı veriyoruz." ifadelerini kullandı.

- Tarihi halılar da restore ediliyor

Atölyede seccadelerin yanı sıra farklı saraylara ait tarihi halıların restorasyon çalışmaları da yürütülüyor.

Çalışmalar kapsamında Dolmabahçe Sarayı'na ait Gördes halısı ve şal desenli halının yanı sıra Beylerbeyi ve Yıldız saraylarına ait eserler üzerinde işlem yapılması planlanıyor.

Restorasyonda öncelikle eserlerin mevcut durumu belirleniyor, ardından özgün dokusuna uygun iplik ve renkler hazırlanıyor. Eksik atkı ve çözgüler tamamlanırken, gerekli bölümlerde ilmekler atılarak dokumanın özgün yapısına uygun hale getirilmesi sağlanıyor.

Milli Saraylar Halı Restorasyon ve Konservasyon Atölyesi, 2007'de Hereke İpekli Dokuma ve Halı Fabrikası'nda kuruldu. 2011'de Yıldız Şale Köşkü yerleşkesine taşınan atölyede, saray koleksiyonlarına ait tarihi dokumaların korunması ve gelecek nesillere aktarılması amacıyla çalışmalar sürdürülüyor.

Geleneksel motifler ve Arap kaligrafisiyle ahşaba hayat veren Said, yok olmaya yüz tutan mesleği korumak için yoğun çaba sarf ediyor.

- Saraylardan hediyelik objelere

Tarih boyunca estetik ve zarafetin simgesi olan bu sanat, geçmişte cami, kilise ve sarayların tavan ile duvar süslemelerinde sıkça tercih ediliyordu.

Halep Kalesi'ndeki Taht Salonu ve Kudüs'teki Mescid-i Aksa gibi sembolik yapılarda bu sanatın görkemli örneklerine rastlamak mümkün.

Değişen yaşam koşullarıyla birlikte büyük mimari yapılarda daha az kullanılan bu sanat, bugün ağırlıklı olarak hediyelik kutular, tablolar ve küçük ahşap objeler üzerinde uygulanarak meraklılarının beğenisine sunuluyor.

- Doğu tarzı dekorasyonun önemli unsurlarından

AA muhabirine konuşan 42 yaşındaki üç çocuk babası el sanatları ustası Said, aile mesleğini henüz 12 yaşında iken öğrendiğini, şimdi ise oğluna öğreterek geleneğin devamını sağlamaya çalıştığını söyledi.

Tarihi çarşının otantik atmosferinde çalışmalarını sürdüren Said, kültürel hafızanın bir parçası olan bu mirası gelecek nesillere aktarmakta kararlı olduğunu dile getirdi.

Kabartma ahşap süslemenin özellikle eski Arap evlerinin tavan ve duvarlarında kullanılan Doğu tarzı dekorasyonun önemli unsurlarından biri olduğunu dile getiren Said, üretim sürecinin desen tasarımıyla başladığını anlattı.

Said, desenlerin kağıttan ahşaba aktarıldığını, daha sonra bitkisel malzemelerden hazırlanan özel bir macunun uygulandığını, zemin boyasının yapıldığını, koruyucu malzeme sürüldüğünü, kabartma desenlerin fırçayla renklendirildiğini ve son aşamada siyah kontur çizgileriyle eserin tamamlandığını anlattı.

- "Bu meslek insanı hiç sıkmıyor"

Yıllardır aynı heyecanla çalıştığını dile getiren Said, "Bu meslek insanı hiç sıkmıyor." dedi.

Said, her eserde yeni ayrıntılar keşfetmenin kendisini motive ettiğini dile getirdi.

Kabartma ahşap süslemede kullanılan renk ve malzemelerin mekanın atmosferini değiştirdiğini ifade eden Said, güneş alan mekanlarda serinlik hissi veren, daha karanlık alanlarda ise sıcaklık hissi uyandıran tonların tercih edildiğini söyledi.

Said, "Atölyeme gelen müşteriler burada uzun süre kalıyor, duvarları ve tavanları inceleyerek detayları izliyor." dedi.

Geleneksel el sanatlarının korunması gerektiğini vurgulayan Said, zanaatkarların aynı çatı altında çalışabileceği geleneksel bir el sanatları çarşısı kurulması temennisinde bulundu.

Böyle bir merkezin kabartma ahşap süsleme, bakırcılık, dokumacılık ve kilimcilik gibi farklı zanaatları bir araya getireceğini belirten Said, "Atölyelerin bir araya gelmesi hem mesleklerin yok olmasını önler hem de ustalar arasında rekabet oluşturarak daha kaliteli üretim yapılmasını sağlar." diye konuştu.