Sağlık kontrolünden geçirilen şüpheliler, Silivri Adliyesi'ne götürüldü.

Zanlıların savcılıkta ifadeleri alındı.

Savcılık, olayın yaşandığı dönemde jandarma er olarak görev yapan 1 şüpheliyi tutuklama talebiyle sulh ceza hakimliğine sevk etti.

Zanlılardan 7'si ise adli kontrol tedbiri uygulanması talebiyle hakimliğe gönderilirken, 2'si savcılık ifadesinin ardından serbest bırakıldı.

Hakimlik, talep doğrultusunda 1 şüphelinin tutuklanmasına, 7 zanlı hakkında adli kontrol tedbiri uygulanmasına karar verdi.

- Ne olmuştu?

Adalet Bakanı Akın Gürlek, NSosyal hesabından, Silivri Cezaevi'nde 2011'de yaşamını yitiren Kozinoğlu'nun ölümüne ilişkin soruşturmaya yönelik açıklama yapmıştı.

Kozinoğlu'nun tutuklu bulunduğu Silivri 1 Nolu L Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda 12 Kasım 2011'de rahatsızlanarak Silivri Devlet Hastanesine sevk edildiğini anımsatan Gürlek, "Hastaneye ulaştırıldığında hayatını kaybetmiş olduğu tespit edilmiştir. Olayın ardından yürütülen soruşturmada kamera kayıtları ve tıbbi belgeler incelenmiş, ceza infaz kurumu, jandarma ve sağlık personeli ile koğuş arkadaşları ve müteveffanın eşinin tanık ifadeleri alınmış, 10 Nisan 2012 tarihinde kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verilmiştir." ifadelerini kullanmıştı.

Bakan Gürlek, Faili Meçhul Suçları Araştırma Daire Başkanlığınca dosyanın yeniden incelendiğinin altını çizerek, şunları kaydetmişti:

"Silivri Cumhuriyet Başsavcılığımız tarafından yapılan değerlendirmeler ışığında Silivri Sulh Ceza Hakimliğinin 26 Ağustos 2026 tarihli kararıyla takipsizlik kararı kaldırılmış ve soruşturma yeniden başlatılmıştır. Yeni soruşturma kapsamında gizlilik kararı alınmış, özel bir soruşturma ekibi oluşturularak olayın tüm yönleriyle yeniden aydınlatılmasına yönelik kapsamlı çalışmalar başlatılmıştır. Bugün gelinen aşamada, Silivri Cumhuriyet Başsavcılığımızca olay tarihinde ceza infaz kurumunda görev yapan 11 şüpheli hakkında adli işlem başlatılmış, 10 şüpheli gözaltına alınmış, 1 şüphelinin ise FETÖ firarisi olarak yurt dışında bulunduğu tespit edilmiştir."

Silivri Cumhuriyet Başsavcılığının talebi üzerine ise Kozinoğlu'nun kesin ölüm sebebinin ve ölümünde üçüncü kişilerin müdahalesi bulunup bulunmadığının belirlenmesi amacıyla 11 Eylül Cuma günü fethi kabir işlemi yapılacağı öğrenilmişti.

MYK gündemine ilişkin basın toplantısı düzenleyen Sarı, MYK'de ülke ve dünya gündemi ile partiye ilişkin gelişmeleri değerlendirdiklerini söyledi.

Sarı, Orta Vadeli Program'ı (OVP) eleştirerek, bütün hedeflerin saptığı bir OVP'nin açıklandığını ancak en büyük sapmanın enflasyon hedeflerinde olduğunu öne sürdü.

CHP'nin 25-27 Eylül'de Bolu'da kamp düzenleyeceğini belirten Sarı, MYK'de kampa ilişkin değerlendirmede bulunduklarını aktardı.

Sarı, kongre sürecine ilişkin şunları kaydetti:

"Bugün 10 Eylül tarihi itibarıyla kongre süreçlerinin başladığını ilan etmek istiyorum. 28 Ekim tarihi itibarıyla bu takvime uygun olarak üye çizelgelerini askıya çıkartacağız. 11 Kasım'da ilçe kongre delege seçimlerinin başlangıç tarihi olarak belirledik. 11 Kasım'da mahallelerimizde delegelerimizi seçerek kongrelerimizi yapmaya başlayacağız. 12 Aralık'tan itibaren de ilçe kongrelerimizi başlatıyoruz. İlçe kongrelerimiz tamamlandıktan sonra da 16 Ocak'ta il kongrelerini başlatmayı takvimlendirmiş olduk. 14 Şubat'ta CHP'nin tüm il ve ilçe kongreleri tamamlanmış olacak. 14 Şubat'tan sonraki bir gün Parti Meclisi toplanarak kurultay tarihini belirleyecek. Bu süre içinde CHP'nin üzerinde bulunan mahkeme kararının da kesinleşmiş olduğunu varsayıyoruz. O süre içinde bu karar kesinleşmiş olacak. Böyle bir beklentimiz var, kesinleşmiş olursa Parti Meclisi'ni toplayarak kurultayımızı gerçekleştireceğiz."

- Soruları yanıtladı

Sarı, konuşmasının ardından basın mensuplarının sorularını cevapladı.

Ankara Büyükşehir Belediye Başkanı Mansur Yavaş'ın açıklamalarının sorulması üzerine Sarı, Yavaş'ın yürütmenin başı olan Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile Ankara Büyükşehir Belediyesi'nin sorunlarını görüşmesinin problem olmadığını dile getirdi.

Sarı, ancak bu görüşmenin 9 Eylül'de gerçekleşmesinin kamuoyu açısından problem oluşturduğunu ifade ederek, şöyle konuştu:

"9 Eylül'de yapacağımız etkinliğe hiçbir belediye başkanı özel olarak davet edilmemiştir. Bu etkinlik, CHP'den istifa etmemiş ve CHP üyesi olan bütün belediye başkanlarımızın özel kalemlerine iletilmiştir. Sayın Mansur Yavaş CHP'nin belediye başkanıdır, üyesidir. Dolayısıyla CHP'nin üyesi olan bir belediye başkanıdır. Bu açıdan baktığımızda Sayın Mansur Yavaş'ın siyasal aidiyeti de CHP'yedir. Bu belediye başkanımız sadece CHP'nin oylarıyla seçilmiyor elbette. Belediye başkanımızın kendi siyasal tabanını, kendine oy veren seçmenle kurmuş olduğu ilişki başka bir şeydir, bir siyasal partiye aidiyet hissetmesi başka bir şeydir. Bunların ikisini birbirine karıştırmamak gerekir. Biz Genel Merkez olarak Sayın Belediye Başkanımızın 9 Eylül günü yaptığımız etkinliğe hele ki Ankara'da, Ankara Büyükşehir Belediye Başkanı olarak katılmasını beklerdik."

Bu sistemler; eğitim kalitesi, araştırma gücü, atıf etkisi, uluslararasılaşma, sanayiyle iş birliği ve toplumsal etki gibi ölçütler üzerinden üniversitelerin bilgi üretim kapasitelerini değerlendiriyorlar.

Times Higher Education, World University Rankings 2026 sonuçlarına göre, 2191 üniversite arasında 109 Türk üniversitesi yer aldı. İlk 500’de 4, ilk 1000’de 15 üniversitemiz bulunuyor. Bunlar güzel sonuçlar, rakamlar tabii ki önemlidir. Dereceye giren tüm üniversitelerimizi de, hocalarımızı da kutlarım.

(https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/latest/world-ranking).

Bilginin üretildiği yer, bilimin dünyayla konuşma biçimi, araştırmanın küresel dolaşıma girip girmediği artık yerel değil, küresel bir rekabet alanıdır. Ama daha önemlisi üniversite, sadece öğrenci yetiştiren değil; ülkenin düşünmek kapasitesini büyüten bir ekosistemdir. Bugün ilk 500’de olan üniversitelerimiz kadar, ilk 1000’de olanlar hatta henüz listelerde olmayan ama potansiyeli olanlar da “Biz yeni bilgi üretiyor muyuz, yoksa üretilen bilgiyi tekrar mı ediyoruz?” sorusuna muhataptır.

Üniversite, yalnızca diploma veren bir yapı değildir. Üniversite; bir ülkenin düşünmek cesareti, sorgulamak kültürü ve geleceğe yönelik umududur. Bu nedenle bilim ekosistemini yalnızca sıralamalar üzerinden değil, bilime yapılan uzun vadeli yatırımlar üzerinden okumak gerekir.

Yani üniversite sıralamaları bize sadece kaçıncı sırada olduğumuzu değil, aynı zamanda “Gerçekten yeni bilgi üretiliyor ve üretilen bilgi dünyada karşılık buluyor mu? Bilim, toplum ve sanayi ile temas halinde mi?” sorularının cevaplarını verir.

Sanayinin, girişimciliğin ve üniversitenin aynı dili konuşamadığı ülkelerde ne inovasyon kalıcı olur ne de kalkınma sürdürülebilir. Geleceği garanti olan ülkeler, üniversiteleri dünya bilgi sistemine katkı sunan, dünya sorunlarını çözmek için uğraşan ülkelerdir.

SABRİ ÜLKER GIDA ARAŞTIRMALARI ENSTİTÜSÜ VAKFI olarak biz elimizi taşın altına koyuyoruz. Beslenme, metabolik sağlık ve yaşam kalitesi alanlarında yürüttüğümüz uluslararası araştırmalar, desteklediğimiz genç bilim insanları ve verdiğimiz bilimsel araştırma ödülleri ile bilginin yerel sınırları aşarak küresel bilime katkı sunmasını önemsiyoruz. Çünkü kalıcı değer; bilim, toplum ve sanayi ile birlikte insan hayatına dokunan bilgi üretmekle oluşur.

Yazıma Avustralya kıtasından iki örnekle devam ediyorum…

Toplum Yararına Liderlik Ama Müdahale Nereye Kadar!

Bir zamanlar pladis Yönetim Kurulu üyesi olan Prof. John Pollaers, Avusturalya nişanı sahibi (OAM; Order of Australia Medal), Avustralya’da iş dünyası, akademi ve kamu yönetiminin çok etkili isimlerden biri, Swinburne Teknoloji Üniversitesi’nin rektörüdür, kar odaklı olmayan kamu kuruluşlarında da birçok görevler almış ve halen aktiftir. Öncesinde Pasific Brands, Foster’s Group, Diageo gibi dev şirketlerde üst düzey yöneticilik yapmıştır.

Pollaers bana gönderdiği mesajında ailecek Türkiye’yi ziyaret edeceği zamanı bildirirken, gazeteci, yazar ve düşünce liderlerinin yazılarını abonelerine gönderen Substack’ta liderlik üzerine yayınlanmış iki makalesini eklemiş ve görüşlerimi istemişti. (https://substack.com/home/post/p-184273291; https://substack.com/home/post/p-184108159).

11 Ekim 2020’de blogumda “Post-Korona Ekonomisi: Simit! Yani Doughnut Economics” isimli yazımı paylaşmıştım.(https://muratulker.com/post-korona-ekonomisi-simit-doughnut-economics/). Pollaers’in makalesinin kapsamı büyük resimde Donut Ekonomisi’ne dayanıyor, ama konuyu öteleyip toplum yararına liderlikle birleştiriyor. Sizinle paylaşmak istememin nedeni de hem konuyu bugüne getirmek hem de 2020’deki yazımın sonunda savunduğum düşünceleri hatırlamak…

Önce J. Pollaers dostumuzun yazdıklarına bir bakalım.

Leadership for the Greater Good yani Toplum Yararına Liderlik makalesinde modern dünyadaki liderlik krizini teknik bir yetersizlikten ziyade bir zihinsel model hatası olarak ele alıyor. Diyor ki paradigma değişti, 20. yüzyılın liderlik anlayışının sonuna gelindi. Bu liderlik anlayışı dünyayı değer yaratan ekonomi, değeri paylaşan ve süreçte meydana gelen atıkları emen doğa olarak üç kutba ayırıyordu.

Yazar Paylaşılan Sistemler yani Shared Systems çağında olduğumuzu belirtiyor. Bu yeni sistemde bir alandaki karar mesela ekonomik büyüme, diğer alanlarda sosyal huzursuzluk veya ekolojik yıkım doğurabiliyor; çoğu zaman da bunun geri dönüşü olamıyor. Pollaers’a göre liderlerin hatası, sistemler arası bu sınırlar kalkmış olmasına rağmen hala eski ayrık yönetim ya da yönetişim modellerini kullanıyor olmaları.

1. Pollaers yeni çağ liderlerinin şu üç konuyu anlamaları gerektiğini söylüyor. İlki limitlerin gerçek oluşu yani artık kaynaklar artık teorik bir kapasiteye değil, somut bir tükeniş noktasına sahip. İkincisi bileşik etki yani eylemler doğrusal ilerlemez, birbirini besleyerek katlanır. Üçüncüsü dışsallığın yokluğu yani dışsal maliyet, externality kavramı bir yanılsamadır. Sistemin dışı diye bir yer yoktur; havaya salınan karbon, toplumdan dışlanan birey eninde sonunda sisteme maliyet olarak geri döner.
2. Pollaers, günümüz liderlerinin karmaşıklığa karşı daha fazla veri ve daha çok raporlama ile karşılık verdiğini, ancak bunun sadece ters yolda daha hızlı gitmek olduğunu savunuyor. Yazara göre veri her zaman geçmişi gösterir ve gecikmelidir. Gerçek liderlik, verinin ötesine geçip uzun vadeli sistem kararlılığı için etik ve stratejik değerlendirme yapmayı gerektirir.
3. Pollaers’ın en özgün düşüncelerinden biri arz talep ilişkisi; geleneksel liderler talebi mesela müşteri isteği, enerji ihtiyacı vb. gibi doğal ve karşılanması zorunlu olarak görürler. Pollaers ise liderlerin talebi meşrulaştırma veya reddetme gücüne odaklanıyor. Liderin görevi sadece daha fazla arz değil, hangi taleplerin sistemin hayrına olduğunu sorgulamaktır, diyor.

Örnek olarak enerji, konut ve sağlık sektörlerini veriyor. Liderler, sistemi çökerten aşırı veya verimsiz talebi şekillendirmekle sorumludur. Bu teknik bir çıktı değil, ahlaki bir seçim olacaktır.

Zihinlerde düşünceler dille oluşur diyerek bize Wittgenstein’ın ünlü “Dilimin sınırları dünyamın sınırlarıdır.” sözünü hatırlatan Pollaers, liderlerin terminolojilerini değiştirmeleri gerektiğini söylüyor. Sürdürülebilirlik sadece bir departmanın işi olmamalı bunun yerine, bu kavramın temel yönetişim sorumluluğu yani governance olarak merkeze alınması gerekir. Liderlik sadece varlıkları veya metrikleri yönetmek değil, insanları bir amaç etrafında yönetmektir, diyor Pollaers.

Toplum yararına liderlik, performanstan veya rekabetçilikten vazgeçmek anlamına gelmez. Ama J. Pollaers şunları dile getiriyor:

• Yoğunlaşmış fayda genellikle yaygın zarar üretir.
• Kısa vadeli başarı, uzun vadeli meşruiyeti sarsabilir.
• Zor kararlardan kaçınmak da bir karardır ve bedeli genellikle başkaları tarafından ödenir.
• Liderler güveni etkileriyle orantılı olarak ölçülü, ileri görüşlü ve dengeli davranarak kazanırlar.

Pollaers, liderin karar alırken kendine sorması gerekenleri de sıralamayı ihmal etmiyor:

• Bu kararınız tüm dünyada uygulansa dünya yaşanabilir bir yer olmaya devam eder mi?
• Bugün kim fayda görüyor, faturayı gelecekte kim ödeyecek?
• Biz sistemin içinde hapsolmuş birer yönetici miyiz, yoksa sistemi geleceğe taşıyan rehberler miyiz?

Önümüzdeki on yıl, Pollaers’a göre bir seçim ve adaptasyon dönemi olacak. Toplum yararına liderlik, romantik bir idealizm değil sistemin çökmesini engellemek için rasyonel, pratik ve zorunlu bir yönetim biçimidir. Liderin asıl görevi, sistemi sömürmek değil, sistemin performans göstermeye devam edebileceği koşulları korumaktır.

Sorumluluk Sahibi (Emanetçi) Yönetişim

John Pollaers, Paylaşılan Bir Sistem Olarak Dünya: Kaynak Yönetiminden Sorumluluk Sahibi Yönetişime yani OAMEarth as a Shared System: From Resource Management to Stewardship Governance başlıklı ikinci makalesinde ise bu yeni paylaşımlı sistemi daha detaylı açıklıyor.

Pollaers’e göre iklim değişikliği, biyolojik çeşitlilik kaybı ve kaynak tükenmesi gibi sorunlar ayrı ayrı problemler değil, tek bir temel hatanın sonucudur. Dünya sınırlı ve paylaşılan bir sistem olarak görülmezse olacağı budur. Oysa ekonomi toplumun, toplum ise Dünya’nın bir alt sistemidir.

Liderliğin zihniyeti üç temel alanda değişmeli:

• Doğa ondan faydalanılacak bir şey olarak görülmemeli, korunması gereken ortak miras olarak görülmeli.
• Sistemin yaşanabilirliği ve dayanıklılığı korunmalı.
• Kaynakları sınırlı bir sistemde taleplerin meşruluğu sorgulanmalı.

Pollaers, astronotların uzaydan dünyaya baktıklarında aynel yakin yaşadıkları, sınırların olmadığı, kırılgan ve tek parça bir dünya algısının, yönetişim modellerine entegre edilmesi gerektiğini belirtiyor. Bu siyasi sınırların ötesinde bir sorumluluk duygusu getirir.

Yazar, her tüketim talebinin karşılanmak zorunda olmadığını, bilakis hızla geçen moda veya tek kullanımlık ürünler gibi sahte talepler yerine, refahı ve sistem dayanıklılığını artıran, gerçekten faydalı taleplere odaklanılmalıdır, diyor.

Döngüsel ekonomiyi, sadece geri dönüşüm değil, zararı en baştan tasarımla yok etmek olarak öneriyor.

Pollaers yaklaşımının teorik olmadığını, halihazırda uygulanan somut örneklerle desteklendiğini de belirtiyor. Mesela Fransa’da tamir edilebilirlik endeksi’, Yeni Zelanda’da Refah bütçesi, Japonya’da En İyi Koşan programı, Singapur’da araç sahipliği sistemi, Avrupa Birliği’nde yavaş ilerleyen ama çok etkili uygulamaları, Galler’de Gelecek Nesiller Yasası, Kosta Rika’da Ekosistem Hizmeti Ödemeleri, Avustralya’da ticari bina sistemi uygulamaları ve Amsterdam’da yukarıda sözünü ettiğim Donut Ekonomisi …

Tamir Edilebilirlik Endeksi yani Indice de Réparabilité, bir elektronik cihazın veya ürünün arızalandığında ne kadar kolay onarılabileceğini gösteren bir derecelendirme sistemi. Bu kavramın temel amacı, planlı eskitme ile mücadele etmek, atıkları azaltmak ve tüketicileri daha uzun ömürlü ürünler almaya teşvik etmek. Bu sistemde ürünler genellikle 1 ile 10 arasında bir puan alıyor. Puan ne kadar yüksekse, cihaz o kadar kolay tamir edilebilir demek. Puanlama yapılırken birçok kriter baz alınıyor.

Bu endeksin önemi tüketicinin bilinçlenmesini sağlamasında, mesela bir telefon alırken sadece kamerasını değil, bozulduğunda çöpe gidip gitmeyeceğini de değerlendirmemizi sağlıyor. Aynı zamanda daha fazla tamir, daha az elektronik atık ve daha az karbon ayak izi demek. Diğer yandan yeni bir cihaz almak yerine uygun fiyata tamir etmek kullanıcı için tasarruflu.

Refah Bütçesi ise bir devletin ekonomik başarısını sadece Gayrisafi Yurt İçi Hasıla gibi finansal verilerle değil; halkın yaşam kalitesi, sağlığı, çevresel sürdürülebilirlik ve sosyal eşitlik gibi kriterlerle ölçtüğü bu bütçe modeli Yeni Zelanda’da 2019 yılında Jacinda Ardern hükümeti tarafından başlatılırken dört alanda öncelikler belirlenmiş. Ruh Sağlığı: Akıl sağlığı hizmetlerine ve intiharı önleme çalışmalarına devasa bütçeler ayrılmış. Çocuk Refahı: Çocuk yoksulluğunun azaltılması ve aile içi şiddetle mücadele bütçeye dahil edilmiş. Düşük Karbon Ekonomisi: İklim değişikliğiyle mücadele için bilimsel araştırmalara yatırım yapılması. Dijital Dönüşüm: Teknolojinin halkın refahı için kullanılması.

Bu yaklaşım, bütçenin insanların hayatını ne kadar iyileştirebildiği sorusuna odaklanıyor.

Bu bütçe modeli, geleneksel bütçelerden çocuk yoksulluğu, ruh sağlığı, hava kalitesi ve konut standartları gibi göstergelerin bütçenin başarı kriteri olarak kabul edilmesi, iklim krizi, doğal kaynakların korunması gibi gelecek nesillerin ihtiyaçlarını merkeze koyması ve ortak hedefler için birçok bakanlığın birlikte çalışması gibi noktalarda ayrılıyor.

Gelecek Nesiller Yasası’nın en gelişmiş örneği ise 2015 Galler Gelecek Nesillerin Refahı Yasası. Bugünkü kararların torunlarımızın hayatını nasıl etkileyeceğini yasal bir zorunluluk haline getiren öncü bir mevzuat.

Bu yasa, siyasetin genelde “bir sonraki seçime kadar” olan kısa vadeli bakış açısını kırıp, uzun vadeli (25-50 yıllık) bir perspektif getirmeyi hedefliyor. Yasa, kamu kurumlarına (belediyeler, sağlık kurulları, hükümet organları vb.) şu soruyu sormayı zorunlu kılıyor: “Bugün aldığımız bu karar (yol yapımı, enerji politikası, eğitim sistemi), 50 yıl sonra yaşayan insanların refahını tehlikeye atıyor mu?”.

Yasa sadece çevreyle sınırlı değil. Kamu kurumlarının şu 7 hedefe katkı sağlaması gerekiyor: Refah düzeyi yüksek bir toplum: Düşük karbonlu, sürdürülebilir bir ekonomi. Dayanıklı bir toplum: Biyoçeşitliliği koruyan ve iklim değişikliğine uyumlu. Daha sağlıklı bir toplum: Fiziksel ve ruhsal sağlığın korunması. Eşitlikçi bir toplum: Herkesin potansiyelini gerçekleştirebildiği bir ortam. Bağlı topluluklar: Güvenli ve iyi hizmet alan mahalleler. Kültür ve dilin korunduğu bir toplum: Sanatın ve yerel mirasın teşviki. Küresel sorumluluk sahibi bir toplum: Dünya genelindeki iyiliğe katkı sağlamak.

Bu yasa ile dünyada bir ilk olarak Gelecek Nesiller Komiseri makamı oluşturulmuş. Bu kişinin görevi, gelecek nesillerin haklarını savunmak ve hükümetin bu hedeflere uyup uymadığını denetlemek olarak belirlenmiş. Yani bu mevki henüz doğmamış insanların devlet nezdindeki avukatı gibi.

Singapur’un araç sahipliği üzerindeki kontrolü, makalede bahsedilen dünyayı sınırlı bir sistem olarak görmek felsefesinin kentsel ölçekteki bir izdüşümü. Singapur, bu durumu sadece bir trafik sorunu olarak değil, alanın ve hava kalitesinin birer sınırlı ortak kaynak olduğu gerçeğinden hareketle yönetiyor. Hak Sahipliği Sertifikası, Elektronik Yol Ücretlendirmesi, Sıfır Artış Politikası sistemin temel taşları…

Avrupa Birliğinde Eko-tasarım regülasyonlarını kullanarak piyasadaki ürünlerin sadece nasıl göründüğünü veya çalıştığını değil, nasıl öleceğini ve nasıl yeniden doğacağını da dikkate alan bir standartlar seti getirdi.

Makalede bahsedilen tasarım standartları aracılığıyla piyasayı şekillendirme kavramı, AB’nin Döngüsel Ekonomi Eylem Planı kapsamında yürüttüğü şu somut politikalara dayanıyor: Sürdürülebilir Ürünler İçin Eko Tasarım Yönetmeliği, Dijital Ürün Pasaportu, Onarım Hakkı, Tek Tip Şarj Cihazı (USB-C)…

Kosta Rika’nın Ekosistem Hizmetleri Ödemeleri sisteminin temel mantığında ekosistemin ücretinin kullananlar tarafından ödenmesi var. Bir orman sadece ağaç topluluğu değildir; su üretir, karbon depolar, toprağı korur ve biyolojik çeşitliliği barındırır. Eğer bu “hizmetler” durursa, ekonomi çöker. Öyleyse, bu hizmetleri sağlayanlara (toprak sahiplerine) bunun karşılığı ödenmelidir. Kosta Rika yasaları, ormanların sunduğu dört temel hizmeti yasal olarak tanımlar ve bunları “satın alınabilir” hizmetler olarak kabul eder: Sera gazlarıyla iklim kontrolü. Tarım, içme suyu ve hidroelektrik santraller için suyun temizlenmesi ve akışının düzenlenmesi. Bilimsel ve ilaç araştırmaları ile ekoturizm için genetik mirasın korunması. Turizm sektörü için gerekli olan estetik değer.

Bu sistem yardım parasıyla değil, doğrudan doğayı kullananların ödediği vergilerle döner. Ülkedeki fosil yakıt satışlarından alınan %3,5’lik bir vergi doğrudan bu fona aktarılır. Su kullanan şirketler ve haneler, suyun kaynağındaki ormanların korunması için küçük bir ekosistem ücreti öder. Örneğin, bir hidroelektrik barajı, nehrin yukarısındaki orman sahiplerine ödeme yapar; çünkü orman kesilirse nehir çamurla dolar ve barajın türbinleri bozulur. Çiftçilere veya arazi sahiplerine, ormanlarını kesip tarla yapmak yerine, ormanı korumaları için nakit ödeme yapılır. Eskiden orman, tarım için bir engel olarak görülürken; bu sistemle birlikte orman, sahibine düzenli “kira” getiren bir altyapı varlığına dönüşür.

Kosta Rica sistemi diyor ki eğer doğaya zarar verirseniz, yerine yapay ve çok daha pahalı arıtma tesisleri, setler, soğutma sistemleri vb. kurmak zorunda kalırsınız. Kosta Rika, 1980’lerde %20’lere kadar düşen orman varlığını bugün tekrar %50’nin üzerine çıkarmayı başarmış.

Japonya’nın Top Runner yani En İyi Koşucu programı, dünyadaki en zeki enerji verimliliği modellerinden biri olarak kabul ediliyor. Geleneksel sistemlerde hükümetler kalite için bir alt sınır belirler ve bunun altındaki ürünlerin satışını yasaklar. Japonya ise bunun yerine en iyiyi kural haline getiren dinamik bir sistem kullanıyor. Hükümet belirli bir ürün grubunu (örneğin klimalar, buzdolapları veya otomobiller) incelemeye alır. O an piyasadaki en verimli ürün yani Top Runner, gelecekteki standart olarak belirlenir. Diğer tüm üreticilere, belirli bir süre içinde kendi ürünlerini bu seviyeye veya üzerine çıkarmaları hedefi verilir. Japonya bu sistemi kaba yasaklarla değil, sosyal ve ticari baskıyla yönetiyor. Ürünlerin üzerinde hedefe ne kadar yaklaşıldığını gösteren renkli etiketler bulunur. Tüketiciler bilinçli olarak “Top Runner” hedefini tutturmuş ürünleri seçiyor. Hedefleri tutturamayan şirketler kamuoyuna açıklanır (naming and shaming). Japon iş kültüründe bu, çok ağır bir yaptırımdır ve şirketlerin inovasyon yapmasını sağlar.

Bu program sayesinde Japonya, 1990’lardan bu yana birçok elektronik eşyada ve araçta enerji tüketimini %50 ile %80 arasında azaltmayı başarmıştır. Üstelik bunu, piyasa rekabetini öldürmeden, aksine rekabeti “kim daha az kaynak harcayacak” yarışına dönüştürerek yapmıştır.

Türkiye’de de A’dan G’ye kadar giden renkli enerji etiketleri var. Bu Avrupa Birliği ile uyumlu bir sistemdir. Ancak makalede bahsedilen Japonya’nın “Top Runner” sistemiyle Türkiye ve AB’deki sistem arasında temel bir mantık farkı var. Türkiye’de devlet der ki; “Eğer bir buzdolabı yapacaksan, verimliliği en az şu seviyede olmalı, yoksa piyasaya sokamazsın. Tüketiciye bilgi vermek için ürünler sınıflara ayrılır. Mevcut dünyada uzmanlar toplanır ve standardımız şu olsun, derler. Standartlar genellikle birkaç yılda bir, bürokratik süreçlerle güncellenir. Japonya’da hükümet piyasaya bakar, o anın en iyi buzdolabını X markası yapmış, yeni standardımız X markası seviyesidir, der. Yani çıtayı uzmanlar ya da bürokratlar değil, piyasadaki en ileri teknoloji belirler.

Türkiye’de A sınıfı sistemi çok başarılı çalışıyor. Hatta Türkiye, beyaz eşya üretiminde bir dünya devi olduğu için, fabrikalarımız bu standartlara çok hızlı uyum sağlıyor.

Birleşik Krallık’ta yavaş ama etkili uygulamalar var. Birleşik Krallık’ta büyük yasaklardan ziyade, günlük yaşamın akışını ve ürünlerin tasarım standartlarını değiştirerek davranışları ve talebi kendiliğinden dönüştürmeye çalışılıyor.

Tekstil Ürünleri için Genişletilmiş Üretici Sorumluluğu: İngiltere, fast fashion akımının yarattığı devasa atık sorunuyla mücadele etmek için üreticileri, ürünün satışı bittikten sonraki süreçten de sorumlu tutmaya başladı. Kıyafetlerin daha uzun ömürlü olması ve geri dönüşümünün kolaylaştırılması için belirli tekstil standartları getirildi.

Rölantide Çalışan Motorlar Yasağı: Birçok İngiliz yerel yönetimi, araçların durur vaziyette motorlarını çalışır halde bırakmalarını (rölanti) önlemek için ciddi adımlar attı. Okul önleri ve hastane çevreleri gibi hassas bölgelerde motoru kapatmamak para cezasına tabi. Bu uygulama, sürücülerde araba çalışırken hava kirliliği üretir bilincini yerleştirerek, motoru açık bırakmak alışkanlığını ortadan kaldırmayı amaçlıyor.

Akıllı Cihazlar ve Güvenlik Standartları Yasası: Birleşik Krallık, dünyada bir ilk olan Ürün Güvenliği ve Telekomünikasyon Altyapısı (PSTI) yasasını hayata geçirdi. Üreticiler, cihazın ne kadar süre boyunca güvenlik güncellemesi alacağını tüketiciye bildirmek zorunda ve bu tüketicinin sürekli yeni cihaz almak döngüsünü yavaşlatıyor.

Işık Kirliliği: İngiltere, ışık kirliliğini sadece estetik bir sorun değil, biyoçeşitlilik ve enerji kaybı olarak ele alan düzenlemeler getirdi. Yeni yapılaşmalarda dış aydınlatmaların gökyüzüne değil, sadece ihtiyaç duyulan yere doğru odaklanması zorunlu tutuluyor. Birçok belediye, gece yarısından sonra sokak aydınlatmalarını sensörlü hale getirerek veya kısarak gereksiz ışık talebini önlüyor.

Makalede vurgulanan zorlamadan talebi yeniden şekillendirmek işte budur. Zorlamak değil, tasarlamak, mesela insanlara ışığı açma demek yerine, ışığın sadece gerektiği kadar yanmasını sağlayan bir sistem kurmak. Tüketiciden çevreci olmasını beklemek yerine, piyasaya sadece çevreci ürünlerin girmesine izin vermek.

Avustralya’nın ticari bina sektöründeki başarısı, NABERS National Australian Built Environment Rating System ve Green Star gibi sistemlere dayanıyor. Bu modelin müdahaleci olmadan piyasayı dönüştürmesinin sırrı, şeffaflık ve veri kullanarak mülk sahiplerini bir verimlilik yarışına sokmasıdır.

NABERS, bir binanın gerçek enerji performansını 1 ile 6 yıldız arasında derecelendiren bir sistemdir. 1.000 metrekareden büyük bir ofis alanını satmak veya kiralamak istiyorsanız, binanın enerji verimlilik puanını (yıldız sayısını) ilanlarda açıkça belirtmek zorundasınız. Kiracılar ve yatırımcılar, düşük yıldızlı binaların işletme maliyetlerinin yüksek olacağını ve gelecekte atıl varlık haline geleceğini bildikleri için yüksek puanlı binalara yönelirler.

Geleneksel kurallar, binayı şu malzemeden yapmalısın der. Avustralya modeli ise binayı nasıl yaparsan yap ama yılda şu kadar enerjiden fazlasını tüketmemelisin diyor. Bu yaklaşım, mimar ve mühendisleri kısıtlamak yerine onları inovasyona zorluyor. Doğal havalandırma ve akıllı cephe sistemleri, güneş enerjisi entegrasyonu, zorunlu değil, 6 yıldız alıp binanın değerini artırmanın bir yolu…

Devlet verimlilik puanını finansal bir değere dönüştürüyor. 5-6 yıldızlı binalar, düşük puanlı binalara göre daha yüksek kira getirisi sağlar ve daha hızlı kiracı bulur. Bankalar, yüksek enerji performansına sahip binaların inşası için daha düşük faizli krediler sunar.

Avustralya, bu yöntemle ticari binalardan kaynaklanan karbon emisyonlarını radikal bir şekilde düşürmüş, inşaat sektörünü de teknolojik olarak dünyanın en ileri noktalarından birine taşımış.

Üzerine yazı yazdığım Donut Ekonomisi ise İngiliz ekonomist Kate Raworth tarafından geliştirilen, 21. yüzyılın ihtiyaçlarına göre tasarlanmış yeni bir ekonomik model. Geleneksel ekonomi sadece “sürekli büyümeyi” (GSYİH artışı) hedeflerken, Donut modeli ekonominin asıl amacının “hiç kimseyi geride bırakmadan, gezegenin sınırları içinde yaşamak” olması gerektiğini savunuyor.

Bu model görsel olarak bir simide (donut) benzer ve iki ana sınırdan oluşur:

1. İç Halkalar, Sosyal Temel: Donut’ın ortasındaki boşluk, insanların hayatta kalması ve onurlu bir yaşam sürmesi için gereken gıda, su, sağlık, eğitim, barınma, enerji, cinsiyet eşitliği gibi temel ihtiyaçları temsil eder.
2. Dış Halkalar, Ekolojik Tavan: Donut’ın dış sınırı, iklim değişikliği, okyanus asitlenmesi, kimyasal kirlilik, biyoçeşitlilik kaybı gibi dünyanın ekolojik limitlerini temsil eder. Eğer üretimi ve tüketimi bu sınırın ötesine taşırsak, gezegene geri dönülemez zararlar veririz.

Güvenli ve Adil Alan: Donut’ın “hamur” kısmı, yani bu iki halka arasında kalan yeşil alan, insanlığın hem refah içinde yaşadığı hem de doğayı yok etmediği ideal denge bölgesidir.

Donut Ekonomisinin 5 Temel İlkesi var:

Büyüme Odaklılıktan Refah Odaklılığa: “Ekonomimiz bu çeyrekte ne kadar büyüdü?” yerine “İnsanlar ve doğa ne kadar sağlıklı?” sorusuna odaklanılması önemli.

Döngüsel Tasarım: “Kullan, At” modelinden vazgeçip, kaynakların sürekli geri dönüştürüldüğü bir sistem kurmayı hedefliyor.

Adil Dağılım: Zenginliğin sadece tepede toplanması yerine, sistemin başından itibaren gelirin ve fırsatların adil dağıtılmasını sağlıyor.

Dinamik Denge: Ekonomi durağan değildir; sürekli değişen ekolojik ve sosyal verilere göre kendini dengeleyen bir canlı organizma gibi yönetilir.

Amsterdam, Kopenhag ve Brüksel gibi şehirlerin resmi kalkınma stratejilerini “Donut” modeline göre planladıkları söyleniyor.

1. Pollaers makalesinde şöyle devam ediyor: Liberal demokrasiler şeffaflık, katılım, hak temelli korumalar ve hesap verebilirlik ile çevrenin korunması ve kamu yararı sonuçları için yollar oluşturur. Ampirik olarak demokrasiler hava kalitesi, halk sağlığı ve çevre düzenlemeleri konusunda daha iyi performans göstermek eğilimindedir. Ancak yapısal gerilimlerle de karşı karşıyadırlar: Kısa seçim döngüleri uzun vadeli riskler yerine aciliyeti kayırır; büyümeye dayalı ekonomik varsayımlar derinlemesine yerleşmiştir, güçlü mülkiyet hakları sorunların yönetimini karmaşıklaştırır ve ulusal kararlar, global müştereklerle uyuşmayabilir.

Bazı liberal demokrasilerin son dönemdeki gerilimleri yoğunlaşmış kurumsal güç, dezenformasyon ve kısa vadeli siyasi teşvikler ile normalde sağlam sistemlerin uzun vadeli ortak riskler konusunda harekete geçmek kapasitesini zayıflatabiliyor. Liderler uzun vadeli sistem bütünlüğünü ve ortak etkiyi demokratik meşruiyetin pazarlık edilemez koşulları olarak görmeye istekli olurlarsa bu dinamikler aşılamaz değildir.

Liberal olmayan yönetişim sistemleri farklıdır. Merkezi otorite yenilenebilir enerji, emisyon kontrolü ve ekosistem restorasyonu gibi acil ve koordinasyonun kritik olduğu alanlarda uzun vadeli planlamak, hızlı uygulamak ve büyük ölçekli icraata olanak sağlayabilir. Ancak bu sistemler büyük ölçüde çıktı meşruiyetine dayanır ve şeffaflık, uyum sağlamak, haklar ve kamu rızasının sürekliliği konusunda zorluklarla karşılaşırlar.

Diğer yaklaşımlar ise yönetişimin yerele daha yakın başlamasını vurgular. Paylaşılan kaynakları “müşterekler” olarak ele alan ve yerel toplulukları, hükümetleri, kurumları birbirine bağlayan bu modeller; genellikle güçlü bir uyum, sürekli öğrenmek ve zaman içinde dayanıklılık sağlar.

Bu mantık bazen çok merkezli yönetişim olarak tanımlanır. Bazı yaklaşımlar bunu karar süreçlerinde ekosistemin ve gelecek nesillerin çıkarlarını gözetmekte kullanırlar.

Bütün bunların bize gösterdiği bir modelin diğerlerinin yerini alması gerektiği değil, hiçbir modelin tek başına yeterli olmadığıdır.

Sonuç olarak: “Liderler, çevre ile ekonomi arasında değil sistemin çöküşünü yönetmek ile tek yaşam destek sistemimiz olan dünyanın sorumluluğunu bilinçli olarak almak arasında seçim zorunda kaldılar. Kurumlar ve liderleri, artık doğayı sömürülecek bir kaynak olarak değil, varlığımızın bağlı olduğu ve titizlikle yönetilmesi gereken ortak bir sistem olarak görmeliler”.

Donut ekonomisi yazımda şöyle bir uyarıda bulunmuştum:

“Donut Ekonomisi kitabının yazarı Raworth bahsettiği iktisat düzeni karşısındaki zorlukların farkında. Ancak yine de insanlığın son raddede yenilenebilir kaynakları kullanarak paylaşımcı bir şekilde hareket edebileceğine ve nihai amaç olarak kendisinden sonraki kuşaklara da temiz bir dünya bırakmayı isteyeceklerine inanıyor. Raworth’un yaklaşımı ister istemez Marx’ın kapitalizmin ilkelerini değiştirmeyi akla getirmeden sürekli insan ve hayvan haklarını savunanlara, gazetecilere, köşe yazarlarına karşı olan yaklaşımını akla getiriyor. Marx bildiğiniz üzere bu şekilde sistem eleştirisi yapanların burjuva sosyalizmi istediklerini söyleyerek alay etmektedir.

Marx’tan örnekler verdim, açıklamakta yarar görüyorum. Zira Marx’ın görüşlerinden etkilenen toplumlar, devrimler neticesinde bu yolda ilerlerken takribi 70 yıl esen kızıl rüzgar birçok toplumsal felakete sebep oldu. Herhalde devrimcilerin arzusu bu değildi. Ama kendini dağıtan SSCB ve Glasnost oldu.

Diğer yandan şu anda yaşadığımız Çin mucizesinin mimarının Komünist Parti olduğunu unutmayalım. Çin’deki otoriter tek parti sisteminin iyi bir planlama ile ve çok çalışarak, sermaye birikimini düzenleyerek yönlendirmesi kitleleri refah içinde modern yaşama kavuşturmuştur. Bu sırada meydana gelen tabiattaki kirlenmeler ise yine aynı otoriter yöntemle aşılmaya çalışılmaktadır; mesela tüm üretimin hava kirliliği azalana kadar durdurulması gibi.

Batıda mesela Almanya’da hükümetler klasik teşvik yöntemleriyle tatminkar neticeler almaktadırlar. Yine Raworth’un örneğinde Almanya’da 2004’te hükümet yenilenebilir enerji üreten haneler ve kurumlar için bir teşvik olarak tarife garantisi getirip elektriğin perakende fiyatının üzerinde bir ödeme yapma teklifinde bulundu. Bu hamle ülke genelinde rüzgar, güneş, hidroelektrik ve biyokütle enerjilerine kapsamlı ve dönüştürücü yatırımların yapılmasını sağlarken, sadece on yıllık sürede ülkenin elektriğinin %30’u yenilenebilir enerjiden elde edilir hale geldi. Hükümet aslında teşvik olarak yenilenebilir enerji inisiyatifine birim başı değer atfetmiş, nakit para ödemiş ve dönüşüm gerçekleşmişti.

Bir de tabi Bjorn Lomborg gibi (*) iklim değişikliğinin gerçek olduğunu ama dünyanın sonunun öyle sanıldığını gibi “hemen şimdi gelecek” gibi bir şey olmadığını savunan ve bu nedenle kötü bilim ile aklımızı kirletip ve kötü ekonomi ile dünya kaynaklarını yanlış yerlere akıtarak gezegenimize aslında zarar verildiğini düşünenlere de kulak vermemiz gerektiğini düşünüyorum. Bu konuyu da tartışmamız gerekir. Hatta belki de iklim değişikliğinin sonuçlarının sanıldığı kadar abartılı olup olmadığından başlayarak!

Ben diyorum ki: Dünyadaki sulak alanların yıllık ekonomik değeri 3,4 milyar, böcek ve polenlerin yayılmasına yönelik hizmetlerin 160 milyar ABD dolarına tekabül etmektedir. İktisatçıların “doğal sermayenin ve ekosistemlerin” parasal değerini hesaplayabildiklerini görüyoruz. Şayet hükümetler bu varlıklara paha biçer, sertifikalandırırlarsa; finansal birer araç haline gelen bu değerlerin piyasalarda tedavülü sonucunda doğanın değeri tespit edilmiş olur ve tüm dünyadaki kapitalist güdülerin peşinden koştuğu bir cazibe haline gelebilir. Malum şimdi bunun tam tersi bir uygulama, cezalandırma, vergilendirme sistemi var. Hayattan lezzet ve haz almak ek vergilerle (KDV, ÖTV gibi) cezalandırılıyor. Bu ise hükümetlere ilave vergi geliri sağladığı için tercih ediliyor. Bilakis pahası tespit edilmiş doğa değerlerinin finansal piyasalardaki tedavülü çevreciliği cazip bir yatırım haline getirecektir. Tabii şu anda suni bir piyasası olan karbon emisyon kağıtlarını kastetmiyorum. Zira bu usul kurnazca, siz çevreyi kirletirken temiz çalışan endüstrilerin katkısından yararlanıp kağıt üzerinde ortalama bir düzeltme imkanı sağlıyor. Ama çevrenin kirletilmesini önleyecek gelişmeleri teşvik yerine, bilakis kirletici faaliyetleri mümkün kılıyor.

Daha önce birçok kere belirttim. Bizim misyonumuz “Mutlu Et, Mutlu Ol” şeklinde özetlenebilecek toplum yararına liderlik temalı bir misyon. Ve kaynağı da toplum yararına iş yapmayı ifade eden Salih Amel; babam Sabri Ülker’den geliyor bu miras.

Biz Yıldız Holding olarak Birleşmiş Milletlerin Sürdürülebilir Kalkınma hedefleri doğrultusunda başta Ülker, Şok Marketler, Bizim Toptan, Superfresh olmak üzere birçok şirketimizde karbon salınımını azaltmak üzere faaliyetler yapıyor; yetenek yönetimi ve değer zincirinde kalite ve güvenlik odaklı yaklaşımları hayata geçiriyor, düzenli olarak raporluyoruz.

Birleşmiş Milletler’in bu konudaki Küresel İş Birliği çağrılarına destek veriyoruz. 82 bin çalışanımızla çevre dostu bir şirket olmak yolunda samimiyetle ilerliyoruz. Kaynaklarımızı doğru yerlere aktararak, sonuç alıcı eylemleri gerçekleştirerek ama tüm bunları israfa yol açmadan yapıyoruz.

Küresel ısınmanın yani iklim değişikliğinin gerçek olması başka bir şey, bunun kıyamete yol açacağının çığırtkanlığını yapıp bir salgın benzeri korku iklimi yaratmak başka bir şey!

(*) https://www.dr.com.tr/kitap/yanlis-alarm-iklim-degisikligi-panigi/

Not: Açık kaynak niteliğindeki bu yazı yazar zikredilerek iktibas edilebilir. Telif gerektirmez.

Orta Doğu'daki 6 aylık savaşa rağmen küresel ekonominin dirençli kaldığını söyleyen Kozack, ekonominin enerji şoku başta olmak üzere sarsıntıları korkulandan daha iyi atlattığını ifade etti.

Kozack, dünya ekonomisinin yüzde 3'lük büyüme patikasında kalmaya devam ettiğini belirterek, belirsizliğin ise yüksek kalmayı sürdürdüğünü anlattı.

Küresel ekonominin enerji kaynaklı bir arz şoku ve yapay zeka öncülüğündeki talep şokuyla zıt yönlere çekildiğine değinen Kozack, "Bu iki güç, küresel ekonomiyi farklı yönlere sürüklüyor. Fakat bu dinamiklerin ekonomileri tek tek nasıl etkilediği konusunda oldukça belirgin farklar mevcut. Bu nedenle ekonomik görünüme yönelik risklerin yüksek seyretmeye devam ettiğini değerlendiriyoruz." dedi.

Kozack, enerji şokunun henüz sona ermediğini vurgulayarak, petrol ve doğal gaz fiyatlarının yüksek kalmaya devam ettiğini kaydetti.

- "Kamu borcunun küresel çapta daha da artacağını tahmin ediyoruz"

Kamu borcu konusunda da baskıların arttığına dikkati çeken Kozack, küresel kamu borcunun Gayri Safi Yurt İçi Hasılaya (GSYH) oranının neredeyse yüzde 100'e ulaştığını belirtti. Kozack, bunun da İkinci Dünya Savaşı'ndan bu yana görülen en yüksek seviye olduğuna değinerek, kamu borcunun küresel çapta daha da artacağını tahmin ettiklerini dile getirdi.

IMF Sözcüsü Kozack, "2022'deki hayat pahalılığı krizinin ardından başlayan dezenflasyon sürecinin bir miktar durakladığını söyleyebilirim." diye konuştu.

Temmuz ayındaki Dünya Ekonomik Görünümü raporu güncellemesinde, 2026 yılı küresel enflasyon tahminini yüzde 4,7'ye revize ettiklerini anımsatan Kozack, enflasyon beklentilerinin bu yıl için yükseldiğini, ancak uzun vadede çıpalı kalmaya devam ettiğini anlattı.

- "Gelişmiş ülkelerde tahvil faizlerinin yükselmesi tüm ülkeleri etkiliyor"

Kozack, ABD, Fransa ve Japonya gibi kilit gelişmiş ekonomilerin 10 yıllık hazine tahvili faizlerinin uzun süredir görülmemiş en yüksek seviyelerde olduğuna işaret ederek, "Gelişmiş ekonomilerdeki gösterge borçlanma maliyetleri yükseldiğinde, bunun neredeyse tüm ülkeler üzerinde bir etkisi oluyor. Gelişmekte olan birçok ekonomi son yıllarda politika çerçevelerini güçlendirmek ve bağımsız merkez bankacılığına geçmek için ciddi adımlar atıp risk primlerini daraltmayı başarmış olsa da, bu primler artık daha yüksek gösterge faizlerin üzerine ekleniyor." ifadelerini kullandı. Dolayısıyla gösterge faizlerdeki artışın risk primlerindeki gerilemeyi dengelediğini belirten Kozack, bu zorlukların politika yapıcıların hem çevik hem de güvenilir olmalarını gerektirdiğini kaydetti.

Kozack, "Enflasyon tarafında merkez bankalarına tavsiyemiz, fiyat istikrarı hedeflerine odaklanmayı sürdürmeleridir. Mali otoriteleri ise orta vadeli, inandırıcı mali konsolidasyon planları hazırlamaları yönünde teşvik etmeye devam ediyoruz." değerlendirmesinde bulundu.

Bütçe açıklarının ve borcun nasıl düşürüleceğine dair net bir plan ve stratejiye sahip olmanın mali otoriteler için önemine işaret eden Kozack, üyelere büyümeyi canlandırma tavsiyesinde de bulunduklarını anlattı.

- "Yapay zeka büyümeye kısa vadede pozitif etki yapacak"

Kozack, ABD'nin İran'a yönelik yürüttüğü "Ekonomik Dışlama Operasyonu" kapsamındaki ikincil yaptırımlara değinerek, "Konuyu titizlikle izliyoruz, hem Dünya Ekonomik Görünümü raporumuzda hem de Orta Doğu bölge değerlendirmelerimizde bu hususa daha kapsamlı yer vereceğiz." dedi.

Yapay zekanın büyüme üzerindeki etkilerine ilişkin Kozack, kısa vadede pozitif talep şokuyla büyümeye katkı yapacağını dile getirdi. Kozack, "Orta vadede yapay zeka tarafında asıl odaklanacağımız konu ise bunun verimlilik artışına ve nihayetinde kalıcı bir büyüme ivmesine yol açıp açmayacağıdır. Yapay zekanın büyüme, iş gücü piyasası ve istihdam üzerindeki orta vadeli etkileri araştırma gündemimizde yer almaya devam ediyor." diye konuştu.

Çin-ABD ticari ilişkilerine yönelik soru üzerine Kozack, şu ifadeleri kullandı:

"Dünyanın en büyük iki ekonomisinin liderlerinin bir araya gelmesini, diyalog kurmasını ve aralarındaki gerilimleri ya da anlaşmazlıkları çözme yollarını müzakere etmesini son derece memnuniyetle karşılıyor ve çok önemsiyoruz. ABD ve Çin'in temas halinde olması ve gerilimleri aşmanın yollarını araması hem ABD hem Çin, dolayısıyla tüm küresel ekonomi için olumlu bir gelişme."

Hasat döneminde piyasa fiyatlarının düşmesini önlemek, piyasalarda istikrarı sağlamak ve üreticileri korumak amacıyla müdahale alımı yapılmasına ihtiyaç duyulduğu belirtilen açıklamada, bandırmalı çekirdeksiz kuru üzümün kilogram başına alım fiyatlarının 10 numara için 100 lira, 9 numara için 95 lira, 8 numara için 90 lira ve 7 numara için 85 lira olarak belirlendiği ifade edildi.

TMO’nun alımlara ilişkin teknik altyapı, depolama kapasitesi, personel planlaması ve finansman hazırlıklarını tamamladığı kaydedilen açıklamada, çekirdeksiz kuru üzüm alımlarının 15 Eylül 2026’dan itibaren başlayacağı bildirildi.

Işıkhan, "Düzenleme kapsamında olan 25 bin 99 vatandaşımız için toplam 217,2 milyon liradan fazla tutarı 11 Eylül'de hesaplara yatıracağız. Şehitlerimizin aziz hatıraları ve gazilerimiz için gayretle çalışmaya devam edeceğiz. Elimizdeki her imkanı onlar için seferber etmeyi sürdüreceğiz." ifadelerini kullandı.

Trump, İran’ın seçimlerin sonucunu etkilemeye çalıştığını öne sürerek, Tahran yönetiminin “orada güzel, zayıf bir grup insanın” iş başına gelmesini istediğini söyledi. Demokratları kasteden Trump, İran’ın böylece “rahat bırakılmayı ve nükleer silaha sahip olmayı” amaçladığını ileri sürdü.

Trump, mitingde yaptığı konuşmada ise ara seçimler öncesinde dikkati çeken bir ekonomik vaatte de bulundu. “Cumhuriyetçiler hem Temsilciler Meclisi’ni hem de ABD Senatosu’nu kazanırsa, Amerika Birleşik Devletleri’ndeki her yetişkin vatandaşa 5 bin dolar temettü ödeyeceğim” diyen Trump, paranın ülke içinde harcanması gerektiğini söyledi. “Parayı Kanada’ya, Çin’e ya da Almanya’ya gidip harcamanızı istemiyoruz. Parayı Amerika Birleşik Devletleri’nde harcamalısınız” dedi.

ABD’de yaklaşık 270 milyon yetişkin bulunması nedeniyle söz konusu ödemenin toplam maliyetinin yaklaşık 1,3 trilyon dolar olması öngörülüyor. ABD Başkanı, “Trump temettüleri” adını verdiği ödemenin nasıl finanse edileceği veya uygulanacağı konusunda detay vermedi. Başkan Yardımcısı JD Vance ise “Başkanın sözünü ettiği şey temelde Amerikalı çalışanlar için bir temettü” dedi.

Trump’ın açıklamaları, İran savaşının enerji fiyatları üzerindeki baskıyı arttığı ve ABD’de Cumhuriyetçilerin ABD Kongresi’ndeki çoğunluklarını korumaya çalıştığı bir dönemde geldi. ABD’de 3 Kasım’da yapılacak ara seçimlerde Temsilciler Meclisi’nin 435 üyesinin tamamı ile 100 sandalyeli Senato’nun yaklaşık üçte biri seçilecek.

Buna göre, 4 Eylül itibarıyla Merkez Bankasının brüt döviz rezervleri 703 milyon dolar azalarak 70 milyar 406 milyon dolara indi. Brüt döviz rezervleri, 28 Ağustos'ta 71 milyar 109 milyon dolar seviyesinde bulunuyordu.

Bu dönemde altın rezervleri de 3 milyar 248 milyon dolar düşüşle 117 milyar 89 milyon dolardan 113 milyar 841 milyon dolara geriledi.

Böylece Merkez Bankasının toplam rezervleri, 4 Eylül haftasında bir önceki haftaya göre 3 milyar 951 milyon dolar azalarak 188 milyar 198 milyon dolardan 184 milyar 247 milyon dolara indi.

TCMB rezervleri Ocak 2024'ten bu yana şöyle (milyon dolar):

Duruşmada sanık avukatlarını talebi üzerine duruşmayı basına ve izleyiciye kapatma kararı alan İstanbul 19. Ağır Ceza Mahkemesi, duruşmayı basına ve izleyiciye kapatma talimatını kaldırdı.

Duruşmaya, geçen yıl 11 Aralık'tan bu yana tutuklu bulunan Mehmet Akif Ersoy’un da aralarında bulunduğu bazı tutuklu sanıklar salonda hazır bulundu.

Duruşmada ilk olarak, dosyada mağdur sıfatıyla yer alan 11 kadının savunmaları alındı. 9 kişinin kendi beyanlarının ardından diğer 2 kişinin de avukatları savunma yaptı.

10 kadın şikayetçi olmadığını belirtirken, mağdur M.A.Ö ise iş vaadiyle bu ortama davet edilmesinden şikayetçi olduğunu ancak cinsel saldırı veya zorla uyuşturucu kullandırma konusunda şikayetçi olmadığını, davaya katılma talebi olduğunu söyledi.

Mağdur beyanlarının ardından Mehmet Akif Ersoy’un savunmasına geçildi.

"Davanın bu noktaya nasıl geldiğini anlatarak başlamak isterim" diyen Ersoy, kendisinin kanalda yönetici olduğu dönemde açılan bir X hesabından kendisi aleyhine yapılan paylaşımları göstererek okudu.

"Benim birçok spiker ile isimleri de zikredilerek çarpık bir yapılanma kurduğum gibi iddialar medyada paylaşıldı. Bu iddialar önce Twitter’da paylaşıldı" diyen Ersoy, dosyada yer alan kişilerin birçoğuyla geçmişe dayanan arkadaşlık ilişkisi olduğunu belirtti. Ersoy, “Uzun süredir görüşmediğim kişiler bu sürecin içine dahil edildiler” ifadelerini kullandı.

GİZLİ TANIĞA TEPKİ GÖSTERDİ

Kendisi hakkında iddiaların paylaşıldığı bir sosyal medya hesabı daha açıldığını anlatan Ersoy, “Bir uyuşturucu şebekesi kurduğum, birlikte olduğum kadınları ekrana çıkardığım gibi iddiaların olduğu tweetler atıldı. Suç duyurusunda bulunduk. Paylaşımları yapan kişi yurt dışında olduğu için bulunamadı” diye konuştu. İddianamede yer alan “Kanarya” kod adlı gizli tanığın beyanlarına tepki gösteren Ersoy, “Bu tweetleri okumuş ve sonra gitmiş, ifade vermiş. Ben Fenerbahçeliydim, Kanarya’nın ifadelerinin ardından takımı desteklemeyi bıraktım” dedi.

“VEYİS ATEŞ BİLE İFTİRA ATTI”

M.A.Ö’nün iddialarına yanıt veren Ersoy, “Kendisiyle birlikteliğimin olduğunu söyledi ama olmadı. Alkol kullandım ama hayatımda hiç şarap içmedim. Uyuşturucu kullandığımı kimse bilmiyordu ama ona anlatmışım. Kendi ahlakı üzerinden bana taciz iftirası atıyor. Benimle arkadaş olduğu için, hayatı kesiştiği için çok ağır bedel ödeyen arkadaşlarımdan samimiyetle özür diliyorum. Kişisel hatalarım olmuştur ama devlete karşı duruşumu herkes bilir. Bir hata yapmışızdır. Ben kendime o kadar dikkat ediyordum ki, ‘ben medya önündeyim, kimse görmesin’ diye… Veyis Ateş bile bana iftira attı. ‘Ellerini yıkamak için bana iftira attı’ diyor. Kimseye yakalanmadan içmeye çalıştım. Birçoğu Ahmet Göçmez’in evinde ya da Ahmet’in getirdiğiydi. Husumetliyim, sevmem ama Ahmet de bana zorla vermedi. Beni sevenlere karşı çok mahcubum ama öyle bir iftira sarmalına döndü” dedi.

“NEYİN ÖRGÜTÜ”

Ersoy’un savunmasını tamamlamasının ardından mahkeme başkanı, örgüt iddiasını sordu. Ersoy da “Ne örgütü bu, anlamadım. Amacı ne? Ne suç işlemiştir? Neyin örgütünden bahsediyoruz” yanıtını verdi. Duruşma, diğer sanıkların beyanlarıyla devam ediyor.

Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumunun (BDDK) yayımladığı haftalık bültene göre, bankacılık sektörünün toplam kredi hacmi 4 Eylül itibarıyla 99 milyar 610 milyon lira artarak 28 trilyon 28 milyar 587 milyon liradan 28 trilyon 128 milyar 197 milyon liraya yükseldi.

Bankacılık sektöründe toplam mevduat ise bankalar arası dahil, geçen hafta 589 milyar 555 milyon lira azalarak 32 trilyon 446 milyar 981 milyon liradan 31 trilyon 857 milyar 426 milyon liraya indi.

- Tüketici kredileri 3 trilyon 459,5 milyar liraya çıktı

Tüketici kredilerinin tutarı, bu dönemde 6 milyar 670 milyon lira artarak 3 trilyon 459 milyar 480 milyon liraya yükseldi.

Bu tutarın 830 milyar 233 milyon lirası konut, 41 milyar 517 milyon lirası taşıt ve 2 trilyon 587 milyar 729 milyon lirası ihtiyaç kredilerinden oluştu.

Bu dönemde taksitli ticari kredilerin tutarı 17 milyar 169 milyon lira artarak 4 trilyon 252 milyar 251 milyon lira oldu. Bankaların bireysel kredi kartı alacakları ise 18 milyar 329 milyon lira artışla 3 trilyon 469 milyar 172 milyon lira düzeyinde gerçekleşti.

Bireysel kredi kartı alacaklarının 1 trilyon 313 milyar 807 milyon lirasını taksitli, 2 trilyon 155 milyar 365 milyon lirasını taksitsiz borçlar oluşturdu.

- Yasal öz kaynaklar azaldı

Bankacılık sektöründe takipteki alacaklar, 4 Eylül itibarıyla önceki haftaya göre 17 milyar 244 milyon lira artışla 862 milyar 191 milyon liraya çıktı. Takipteki alacakların 650 milyar 821 milyon lirasına özel karşılık ayrıldı.

Aynı dönemde bankacılık sisteminin yasal öz kaynakları 488 milyon lira azalarak 5 trilyon 986 milyar 122 milyon liraya geriledi.

"Kıymetli anne ve anne adayları, bu numarayı bir yere not edin: 0312 577 78 78. Gebelerimizin ve lohusalarımızın takip süreçlerini daha etkin ve güvenli yürütmek amacıyla Riskli Takip Sistemi'ni 81 ilimizde devreye aldık. Artık koordinatör ebelerimiz, anne ve bebeklerimizin sağlık süreçlerini yakından takip etmek için sizleri 0312 577 78 78 numaralı hattımız üzerinden arayacak. Sağlıklı nesiller için gebelikten lohusalığa uzanan bu özel yolculukta annelerimizin daima yanındayız."

AGD tarafından yapılan açıklamada şu ifadelere yer verildi:

YEMEN’DE YAŞANANLAR HAKKINDA AÇIKLAMAMIZ

7 Ekim’den bu yana Gazze, yalnızca bir direniş cephesi değil; devletlerin, yönetimlerin ve bütün siyasi aktörlerin gerçek yüzünü ortaya çıkaran bir turnusol kâğıdıdır. Bugün Yemen’de kimin meşru, kimin gayrimeşru olduğunu anlamak isteyenler; Washington’ın verdiği belgelere değil, Gazze meselesinde alınan tavra bakmalıdır. Kim Gazze için canını ve kanını ortaya koyuyorsa mazlum milletlerin vicdanında meşrudur. Kim İsrail’in güvenliğini sağlıyor ve Gazze’ye destek veren güçleri hedef alıyorsa gayrimeşru bir düzenin parçasıdır. Yemen’deki kardeşlerimiz, Aksa Tufanı’nın ardından Gazze’ye en açık ve en ağır bedelli desteği veren aktörlerin başında gelmiştir. Bunun karşılığında Yemen; ABD, İngiltere ve İsrail’in saldırılarına maruz kalmıştır. Bugün ise Suudi Arabistan destekli güçlerin başlattığı harekât, Yemen’de yeni ve çok daha kanlı bir dönemin kapısını aralamaktadır. Yemen’de Siyonizm’in çıkarına olan hiçbir senaryo kabul edilmemelidir ve İslam ülkelerinin silahları birbirlerine değil, topraklarımızı işgal eden Siyonizme çevrilmelidir. Kamuoyuna saygıyla duyurulur.

Rusya'nın Ukrayna'ya yönelik saldırılarının sürdüğüne işaret eden Rutte, "Rusya'nın her ay 40 binden fazla askerinin öldüğü veya ağır yaralandığı tahmin ediliyor. Bir an için düşünün, her ay 40 binden fazla kişi. Bu ağır kayıplara rağmen (Rusya Devlet Başkanı Vladimir) Putin, savaşı sona erdirme konusunda herhangi bir istek göstermiyor." değerlendirmesinde bulundu.

Rutte, aynı zamanda Rusya'nın Avrupa genelindeki hibrit faaliyetlerini de sürdürdüğünü belirterek, "Rusya'nın son dönemdeki düşmanca eylemleri sorumsuzca ve tehlikelidir, insan hayatı için tehdit oluşturmaktadır ancak biz korkmuyoruz." dedi.

Bu eylemlerin tam tersi bir etki yarattığını dile getiren Rutte, "Putin veya başka biri savunmamız konusunda ne kadar ciddi olduğumuzdan hala şüphe ediyorsa, temmuz ayında Ankara'da düzenlenen NATO Zirvesi'ne bakması yeterli. Zirve büyük bir başarıydı." ifadesini kullandı.

Rutte, Lahey Zirvesi'nde, Gayri Safi Yurt İçi Hasıla'nın yüzde 5'ini temel savunma harcamaları ile savunma ve güvenlikle bağlantılı harcamalara ayırma konusunda anlaştıklarını anımsatarak, müttefiklerin şimdi bu yönde ilerleme kaydettiğini vurguladı.

NATO Genel Sekreteri, "Ankara Zirvesi'nin ardından bir şey açıkça görülüyor. Müttefikler, daha güçlü bir NATO içinde daha güçlü bir Avrupa inşa etmeye kararlı. Buna 'NATO 3.0' diyoruz." şeklinde konuştu.

Avrupa'da yeniden silahlanma konusunda tereddüt yaşandığını anımsatan Rutte, daha az kaynakla daha fazlasının yapılabileceğinin düşünüldüğünü ve ağır yükü ABD'nin taşımayı sürdüreceğine inanıldığını dile getirdi.

Rutte, "Ancak artık bu sayfayı çevirdik. Bugün Avrupa genelinde savunma ve savunma alanındaki çabalar hız kazanıyor. Ancak daha temel bir değişim de yaşanıyor. Gerçek bir zihniyet değişimi görüyorum." değerlendirmesinde bulundu.

"Saf olmamalıyız"

Daha sonra konferans bağlamında bir panele katılan Rutte, burada yaptığı açıklamada, Rusya'nın uzun vadeli tehdit teşkil ettiğini belirterek, şöyle konuştu:

"Son birkaç yılda yaptığımız değişiklikleri gerçekleştirmemiş olsaydık, uzun vadede kendimizi savunabilecek durumda olmayacaktık. Bugün, yarın kendimizi savunabiliriz ancak bu değişiklikleri yapmamış olsaydık, 2029, 2030 ve 2031'e geldiğimizde bir risk söz konusu olacaktı. Bu nedenle bu yolda ilerlemeye devam etmemiz kritik önem taşıyor. Bu konuda saf olmamalıyız."

Rutte, Saksonya-Anhalt eyaletinde yapılan seçimleri Almanya için Alternatif (AfD) partisinin kazanmasıyla ilgili doğrudan yorum yapamayacağını ifade ederek, "32 ülkeden oluşan bir ittifakımız var ve kim seçilirse o ülkenin seçilmiş yönetimi oluyor. Biz de bu yönetimle çalışacağız ve ittifakın güçlü kalacağından hiçbir şüphem yok." değerlendirmesinde bulundu.

Aynı şekilde Fransa seçimlerinde aşırı sağın galip gelme ihtimali hakkında da konuşmaktan çekinen Rutte, "Sonuç ne olursa olsun NATO burada olacak. Birlikte kalacağız. Güçlü kalacağız." dedi.

İki ülke arasındaki ilişkilerin korunmasına yönelik tüm yolların tükenmesinin ardından BAE ile diplomatik ilişkilerin bugün itibarıyla kesildiği belirtilen açıklamada, şu ifadelere yer verildi:

“BAE'nin artan kışkırtıcı ve düşmanca eylemleri karşısında Cezayir, büyük bir itidal ve yüksek bir sorumluluk duygusuyla hareket etmiştir. Devletler arası ilişkileri yöneten ilkelere tam saygı ruhuyla, BAE tarafının dikkatini çekmek ve bu esef verici, haksız davranışların doğurabileceği vahim sonuçlar konusunda kendilerini uyarmak için hiçbir çabadan kaçınılmamıştır.”

Yapılan birçok uyarıya rağmen BAE'nin bu eylemlerinde ısrarcı olduğu ifade edilen açıklamada, söz konusu eylemlerin "iki egemen devlet arasındaki ilişkiler çerçevesinde artık kabul edilebilir, katlanılabilir veya cevapsız bırakılabilir sınırları aştığı" kaydedildi.

Açıklamada, bu doğrultuda ikili ilişkileri korumaya yönelik tüm yolların tükendiği ve Cezayir hükümetinin BAE ile diplomatik ilişkilerini kesme kararı aldığı belirtildi.

Söz konusu kararın resmi olarak tebliğ edilmesi için BAE'nin Cezayir Büyükelçisinin bugün Dışişleri Bakanlığına çağrıldığı aktarılan açıklamada, büyükelçiye karara uyması ve ülkeyi terk etmesi için 48 saat süre tanındığı bildirildi.

Cezayir, Şubat 2026'da BAE ile 2013 yılında imzaladığı hava hizmetleri anlaşmasını iptal etmek üzere resmi prosedürleri başlattığını duyurmuştu.

Osmanoğlu, kantincilerin temizlik başta olmak üzere tüm hazırlıklarını tamamladığını ve satışa hazır olduğunu ifade etti.

Kantinlerde satılan ürünlerde Sağlık Bakanlığının belirlediği kriterlere uyulduğunu dile getiren Osmanoğlu, şekerli ve dolgulu ürünlerin satışına ilişkin kuralların titizlikle uygulandığını belirtti.

Osmanoğlu, ürünlerin sağlıklı olup olmadığının daha kolay anlaşılmasına yönelik bir düzenleme yapıldığını hatırlatarak, "Artık skorlu damga çıkıyor. O damgayla sarı, kırmızı, yeşil ürünler üretilecek. Çocuklar ürünün sarı, kırmızı veya yeşil olduğuna bakacak. Kırmızı zararlı, diğer ikisi sağlıklı ürünler olarak piyasaya sürülecek" ifadelerini kullandı.

Hijyen ve güvenilir gıda konusunda kantincilerin eğitim aldığını ve ilgili kamu kurumlarınca sürekli denetlendiğini vurgulayan Osmanoğlu, "Kantinciler bütün kurallara uymak zorunda. Çünkü kantinciyi denetleyen birçok birim var. Tarım ve Orman Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı ve Milli Eğitim Bakanlığınca sürekli denetlenir. En sağlıklı ürünler okullardadır. 20 yıldır bir zehirlenme yaşanmadı. İnşallah bundan sonra da yaşanmayacak. Bu da büyük bir başarıdır bizim için" diye konuştu.

"Çocuklarımız beslensin diye düşük bir zam yapma kararı aldık"

Osmanoğlu, "Bu sene bir müjde vermek istiyorum. 2026-2027 yılının ilk sezonunda fiyatlara yüzde 6,2 civarında zam yaptık. Çocuklarımız beslensin diye yönetim kurulu ve meslektaşlarımızla birlikte düşük bir zam yapma kararı aldık" dedi.

Kantinlerde tost, sandviç ve dürüm gibi ürünlerin daha fazla tercih edildiğini, bu ürünlerdeki fiyat artışını da sınırlı tuttuklarını belirten Osmanoğlu, bir öğrencinin yaklaşık 130 liraya tost ve ayran alabileceğini söyledi.

Osmanoğlu, kantin kiralarındaki yüksek artışların işletmecileri olumsuz etkilediğine dikkati çekerek, artışın yönetmeliğe uygun şekilde yapılması için ilgili kurumlardan gerekli adımların atılmasını istedi.

Kantinlerde satılan ürünlerin fiyatlarının yönetim kurulu tarafından yapılan saha çalışmalarının ardından oluşturulduğunu anlatan Osmanoğlu, fiyat listesinin büyükşehir belediyeleri ve valiliğin onayının ardından belirlendiğini kaydetti.

Osmanoğlu, "Bu yıl kantinlerde satılan suya zam yapmadık, 15 liradan satılacak. Çünkü temel ihtiyacımız su. Ürünlerimize yüzde 6,2'lik bir zam yaptık. Bu bizim için ve çocuklar için büyük bir avantaj" diye konuştu.

Yeni dönemde kantinlerde fiyat tarifesi belirlendi

Türkiye Kantin İşletmecileri Federasyonunun 2026-2027 eğitim öğretim yılı birinci dönem fiyat tarifesi de belli oldu. Bazı ürünlerin fiyatları sabit tutulurken, bazılarına ise değişen oranlarda zam yapıldı.

Tarifeye göre, çorbanın fiyatı 75 liradan 80 liraya yükselirken, sandviç çeşitlerinin fiyatı ise 100-125 lira bandında belirlendi.

Kaşarlı ve sucuklu tostun fiyatı 90 liradan 100 liraya, karışık tostun fiyatı ise 110 liradan 120 liraya yükseldi. Kırmızı etli hamburgerin fiyatı 150 liradan 160 liraya, beyaz etli hamburgerin fiyatı da 125 liradan 135 liraya çıkarıldı.

Pastane ürünlerinden açmanın fiyatı 30 liradan 35 liraya yükselirken, poğaçanın fiyatı 30 lirada sabit kaldı.

Suyun fiyatı 15, meyve suyunun fiyatı ise 30 lirada sabit kalırken, ayranın fiyatı 25 liradan 30 liraya çıktı, çay ise 30 liradan satılacak.

Kurul ayrıca, Merkez Bankası gecelik vadede borç verme faiz oranını yüzde 40’ta, gecelik vadede borçlanma faiz oranını ise yüzde 35,5’te sabit tuttu.

Bakan Kurum, İstanbul'da inşa edilecek 100 bin sosyal konuta ek olarak, 15 bin kiralık konutun yakında vatandaşlarla buluşacağını söyledi.

İlçeler belli oldu

Tüm hukuki altyapının hazırlandığını söyleyen Bakan Kurum, kiralık konutların; Ataşehir, Sancaktepe, Ümraniye, Üsküdar, Maltepe, Tuzla, Kartal, Başakşehir, Gaziosmanpaşa, Beyoğlu, Güngören ve Arnavutköy ilçelerinde olacağını açıkladı.

Vatandaşlardan 3 yıllığına kiralanabileceğini ifade eden Bakan Kurum, "3 yılın ardından yeni hak sahiplerini yine kura ile belirleyeceğiz" dedi.

18 yaşını tamamlamış, evli, Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları, aylık hane geliri 100 bin liradan az olanlar kampanyadan faydalanabilecek. Başvuracak kişinin en az 1 yıl İstanbul’da ikamet ediyor olması gerekiyor. Tapuda herhangi bir konutu olan kişiler başvuru gerçekleştiremeyecek.

Kiralık konutların fiyatları

Bakan Kurum, "Vatandaşlarımızın konuta ulaşımını kolaylaştırmak, piyasayı dengelemek adına da 4 ayrı büyüklükteki evlerimizi, piyasa rayiçlerinin çok altında kira bedelleriyle vatandaşlarımızın kullanımına sunacağız" dedi.

1+1 konut için 10 bin lira, 2+1 konut için 12 bin liradan başlayan tutarlar belirlendi. 3+1 konutlar 15 bin, 4+1 konutlar ise 18 bin liradan başlayan fiyatlarla kiralanacak.

Bakan Kurum sözlerini şöyle tamamladı:

"Hiç vakit kaybetmeyeceğiz. 14 Eylül'de başvuruları alacağız. Hemen hak sahiplerini tespit edeceğiz. Ve Sayın Cumhurbaşkanımızla birlikte ilk bin 71 kiralık konutumuzun anahtarlarını Ekim ayı içerisinde teslim edeceğiz. Bu adımımızla zaten düşme seyrine giren kira fiyatlarını inşallah daha da düşüreceğiz.

Kimsenin barınma kaygısı çekmediği, yuvaların huzurla dolduğu bir Türkiye için durmadan, yorulmadan çalışmaya devam edeceğiz"

AA ekibi, 5 kişinin yaşamını yitirdiği, 67 kişinin yaralandığı düğün evini görüntüledi. Yaklaşık 500 metrekarelik evin, saldırının ardından tamamen kullanılamaz hale geldiği, ev halkının ise akrabalarının yardımıyla sağlam kalan eşyalarını tahliye etmeye çalıştığı görüldü.

Bir odanın tavanından içeri giren füzenin etkisiyle evin birçok duvarının yıkıldığı, saldırı sırasında çıkan yangının izlerinin ise halen görülebildiği dikkati çekti.

Yangının izlerini taşıyan evde, halihazırda ev sahibinin akrabaları dışında kimse bulunmuyor.

Ev sahipleri ile gelin ve damadın, yaşadıkları travma nedeniyle bölgeye gelmek istemedikleri ve Sirik'e yaklaşık 200 kilometre uzaklıktaki Bender Abbas kentine gittikleri aktarıldı.

"Yaralılar yerde yatıyordu, çok kötü bir andı"

Saldırının olduğu gece düğün evinde bulunan ancak torununun acıkması üzerine bitişikteki evine geçen Şerife Zakirinevaz, olay anını AA muhabirine anlattı.

Zakirinevaz, şunları söyledi:

"Ben düğün evinde oturuyordum. Denizden patlama sesleri geliyordu. Dedim ki 'Evin ışıklarını söndürün ne olur ne olmaz'. Bana 'Sen deli misin' dediler. 'Stres yapma, korkma' dediler ama ben korkuyordum.

Daha sonra yine düğün evindeki torunum bana acıktığını söyledi ve ben de düğün evinde zaten yemek vereceklerini ve beklemesi gerektiğini söyledim ancak torunum acele etti ve birlikte eve yemek yemeye gittik. Yemeği hazırladım ve tam sofraya oturduğumuzda inanılmaz bir patlama sesi geldi. Patlama peşine patlama oldu ve ben dedim 'İşte Ali’nin düğün evini vurdular'. 'Ali’nin eviydi Ali'nin eviydi, düğün eviydi' diye bağırmaya başladım.

Daha sonra eve gittim ki 67 kişi yaralanmış ve yaralılar yere düşmüştü. Kendi gelinim de ensesinden yaralanmıştı. Küçük çocuklar yere düşmüştü. Herkes yaralılara pansuman yapmak için 'Mendil, su' diye bağırıyordu. Hemen su ve mendil götürdüm. Çok kötü bir andı."

"Geceleri korkumuzdan uyuyamıyoruz"

ABD'nin devam eden saldırıları nedeniyle endişe içinde olduklarını dile getiren Zakirinevaz, sözlerini şöyle tamamladı:

"Saldırıda benim evimin de tüm camları kırıldı. Çok korkuyoruz, geceleri korkumuzdan uyuyamıyoruz. Eşim, çocuğum ve kızım çok korkuyor. Büyük stres yaşıyoruz."

İran, ABD ordusunun 1 Eylül'de Hürmüzgan eyaletine bağlı Sirik kentinin Kuhestek köyünde bir düğün evine düzenlediği saldırıda 5 kişinin hayatını kaybettiğini, 67 kişinin yaralandığını açıklamıştı.

Birzeit’ın tarihi bölgesinde yer alan "Çay Evi" sahnesinde gerçekleşen etkinlikte, damat, gelin, halk oyunları ekipleri ve davetliler nostaljik bir tablo oluşturdu.

Kadınların Filistin’in farklı coğrafi bölgelerini yansıtan rengarenk geleneksel nakışlı elbiseler (sevb/esvap) giydiği düğünde, damat geleneklere uygun şekilde at sırtında gezdirildi, ezgiler ve debke dansı eşliğinde unutulmaz anlar yaşandı.

Batı Şeria'da düzenlenen geleneksel Filistin düğünü kültürel mirasın güzelliğini ortaya çıkardı

"Filistin halkı hayata aşık"

Etkinliğe katılan eski Filistin Sağlık Bakanı Mey el-Keyle, AA muhabirine yaptığı açıklamada, Birzeit’ın Filistin kültürünün önemli merkezlerinden biri olduğunu vurgulayarak, bu tür geleneksel düğünlerin hem sevinç için bir alan açtığını hem de kültürel kimliği güçlendirdiğini söyledi.

Kadınların giydiği farklı motiflerdeki geleneksel kıyafetlerin Filistin’in coğrafi zenginliğini yansıttığını belirten Keyle, bu değerleri korumanın kimliği savunmanın ayrılmaz bir parçası olduğunu ifade etti.

Keyle, bu etkinliğin tüm dünyaya verilmiş güçlü bir mesaj taşıdığını vurgulayarak şöyle konuştu:

"Filistin halkı yaşamayı ve neşelenmeyi hak ediyor, hayata aşık bir halk. Gazze Şeridi’ndeki soykırım savaşı ve Batı Şeria’da yaşanan tüm zorlu şartlara rağmen toprağımıza bağlıyız. Biz kararlıyız; neşeleniyoruz, yaşıyoruz ve evlatlarımızı evlendiriyoruz."

Keyle, bu yıl çok sayıda düğünün gerçekleşeceğini ve bunun Filistinli ailelerin varlığını ve bu topraklardaki köklü geçmişini tescillemenin bir başka yolu olduğunu sözlerine ekledi.

"Mirasımız kimliğimiz ve gururumuzdur"

El-Mezra el-Garbiyye köyünden geleneksel kıyafetleriyle etkinliğe katılan Mahmud Abdülmuti ise İsrail tarafından yaşatılan tüm trajedi ve yaralara rağmen kültürel mirası yaşatmanın milli bir sorumluluk olduğunu ifade etti.

Filistin kültürünü gelecek nesillere aktarmanın önemine değinen Abdülmuti, "Geleneklerimizi yaşatıyoruz çünkü mirasımız, kimliğimize olan bağlılığımızdır. Mirasımız, kimliğimiz ve gururumuzdur. Gelecek nesillere tarihimizi ve kimliğimizi tanıtmak, halkımızın köklü geçmişine sahip çıkmak zorundayız." dedi.

Nakışlı elbiseleri, geleneksel türküleri, debke dansı ve köklü sosyal gelenekleriyle Filistin halk kültürü, İsrail işgali altındaki topraklarda varoluşun ve direnişin en güçlü simgelerinden biri olmaya devam ediyor.

Birzeit'te düzenlenen "Zamana Yolculuk" temalı düğün de bu mirası yarınlara taşıma iradesini bir kez daha ortaya koydu.

Yarın:

20.00 Beşiktaş-Erzurumspor FK: Gürcan Hasova

12 Eylül Cumartesi:

17.00 Eyüpspor-Çaykur Rizespor: Oğuzhan Aksu

17.00 Samsunspor-Arca Çorum FK: Ali Şansalan

20.00 Corendon Alanyaspor-Göztepe: Ozan Ergün

20.00 TÜMOSAN Konyaspor-Trabzonspor: Reşat Onur Coşkunses

13 Eylül Pazar:

17.00 Gençlerbirliği-Kasımpaşa: Yasin Kol

20.00 Galatasaray-Kocaelispor: Atilla Karaoğlan

20.00 Amed Sportif Faaliyetler-Başakşehir: Cihan Aydın

14 Eylül Pazartesi:

20.00 Gaziantep FK-Fenerbahçe: Mehmet Türkmen

Trendyol 1. Lig

Yarın:

20.00 SMS Grup Sarıyer-Bandırmaspor: Yusuf Adnan Kendirciler

12 Eylül Cumartesi:

17.00 Boluspor-Orfa Yapı Pendikspor: Hakan Ülker

17.00 Vanspor FK-Keçtaş Ankara Keçiörengücü: Birkan Altındaş

20.00 Bodrum FK-Batman Petrolspor: Ümit Öztürk

20.00 Eminevim Ümraniyespor-Antalyaspor: Yusuf Ziya Gündüz

13 Eylül Pazar:

17.00 Ekenler Beton Sivasspor-Muğlaspor: Fatih Tokail

17.00 Alagöz Holding Iğdır FK-Mardin 1969 Spor: Adnan Deniz Kayatepe

20.00 Mısırlı.com.tr Fatih Karagümrük-Manisa FK: Abdullah Buğra Taşkınsoy

20.00 Bursaspor-Turka Esenler Erokspor: Alper Akarsu

14 Eylül Pazartesi:

20.00 Metro Holding Kayserispor-İstanbulspor: Turgut Doman

Milli Saraylar Başkanlığı Halı Restorasyon Atölyesi halı onarım ustası Sadi Öztürk, atölyede yürütülen çalışmalar ve tarihi seccadelerin konservasyon süreçlerine ilişkin AA muhabirine açıklamalarda bulundu.

Öztürk, 8 kişilik ekiple Milli Saraylar bünyesindeki saray, kasır ve köşklerde bulunan el dokuması tarihi halıların restorasyon ve konservasyon çalışmalarını yaptıklarını belirterek, "Milli Saraylar bünyesindeki Topkapı Sarayı, Beylerbeyi Sarayı, Yıldız Sarayı, Dolmabahçe Sarayı, kasır ve köşklerdeki tarihi eser el dokuması halıların restorasyon çalışmalarını yapıyoruz." dedi.

Atölyede şu anda Topkapı Sarayı'na ait 6 seccadenin bulunduğunu aktaran Öztürk, bunlardan üçünün 16. yüzyılda Safevi topraklarında dokunduğunu ve saraya hediye edildiğini söyledi.

- "Rönesans döneminde birçok ressam bunu eserlerinde kullanmış"

Safevi dönemine ait seccadelerin üzerindeki yazı programına dikkati çeken Öztürk, eserlerde Kur'an-ı Kerim'den çeşitli ayetlerin yanı sıra dini ifadelerin bulunduğunu belirterek, "Bu eserlerin üzerinde Bakara suresinden, Nur suresinden, Fetih suresinden ayetler var. Ali ismi çıkıyor. Bu ismi daha fazla kullanmışlar. Şii şehadeti var bir eserimizin üzerinde. Bunu yazmışlar. Kelime-i Tevhid var. Bu şekilde eserlerin kenarında ayet ve çeşitli isimler de yazılmış. 16. yüzyılda dokunmuş." diye konuştu.

Sadi Öztürk, söz konusu eserlerin işçilik, dokuma ve renkleri bakımından yüksek nitelikte olduğunu vurgulayarak, hassas yapılarına rağmen bugüne ulaşmalarının önemine işaret etti.

Seccadeler arasında 16. yüzyılda Bergama'da dokunan bir örneğin de bulunduğunu dile getiren Öztürk, "Bu eser, alt kısımda anahtar delikli seccade olarak geçiyor. Hatta Rönesans döneminde birçok ressam bunu eserlerinde kullanmış, sergilemiş." ifadelerini kullandı.

- Seccadeler sergilenmeye hazırlanıyor

Öztürk, atölyedeki 6 Topkapı Sarayı seccadesinin konservasyon işlemlerinin tamamlandığına dikkati çekerek, eserlerin sergilenmek üzere özel panolara sabitlendiğini kaydetti.

İki ipek halının eserler arasında yer aldığını sözlerine ekleyen Öztürk, "Bu iki ipek halı da Yıldız Sarayı'nda sergilenecek. Bu 6 eserimiz ve Yıldız Sarayı'ndaki diğer iki eserimizin konservasyon süreçleri tamamlandı. 6 eserimiz Topkapı Sarayı için panolara dikildi." dedi.

Eserlerin sergileme sürecinin müzecilik çalışmaları doğrultusunda yürütüleceğini aktaran Öztürk, seccadelerin ait oldukları yerlere gönderilerek uygun görülen alanlarda sergileneceğini ifade etti.

- "Mevcut eser muhafaza ediliyor, korunuyor"

Tarihi dokumaların atölyeye ulaştığında öncelikle tespit çalışmasından geçirildiğini anlatan Öztürk, eserin durumuna göre konservasyon veya restorasyon yöntemlerinden birinin uygulandığını belirtti.

Öztürk, "Tabii bize eserler geldiği zaman, biz eserlerin tespit çalışmasını yapıyoruz. Hangi esere nasıl müdahale edeceğimize bakıyoruz. Kimi eserlere konservasyon yapıyoruz. Bu eserlerin mukavemeti, dayanıklılığı daha az olduğu için konservasyon yapıyoruz. Bunlara kesinlikle bir tamamlama işlemi olmuyor. Mevcut olan eser muhafaza ediliyor, korunuyor." diye konuştu.

Restorasyon uygulanacak eserlerde eksik bölümlerin eserin özgün yapısına uygun şekilde tamamlandığının altını çizen Öztürk, şöyle devam etti:

"Bu eserlerde yine eksik olan kısımların kendi ipleri aynı kendi dokusuna ait bir şekilde tespit ediliyor. Kendi renkleri kazanda kaynatılarak boyanıyor. Atkısı, çözgüsü, ilmeklere desenle aynı dokuda, rengi rengine uygun atılıyor, orijinal yapısına getiriliyor. Restorasyon süreçleri de tamamlandıktan sonra bu eserler ait oldukları saraya gönderilip, ait oldukları odada sergilenecek."

- Restorasyon süreçleri daha uzun sürüyor

Atölyede seccadelerin yanı sıra Dolmabahçe, Beylerbeyi ve Yıldız saraylarına ait tarihi halılar üzerinde de çalışma yürütüldüğünü söyleyen Öztürk, bazı eserlerin büyük boyutları nedeniyle restorasyon süreçlerinin daha uzun sürdüğünü aktardı.

Sadi Öztürk, restorasyon çalışmalarında halıların eksik baş, kenar ve orta bölümlerinin atkı, çözgü ve ilmekler kullanılarak tamamlandığını ifade etti.

Restorasyon çalışmalarının konservasyona göre daha uzun sürdüğünü belirten Öztürk, "Restorasyon süreçleri konservasyon sürecine göre daha uzun sürüyor. Restorasyon sürecinde, tabii eserlerin ebatları ölçüleri de büyük olduğu için bu bir, bir buçuk yılı bulabiliyor." dedi.

Öztürk, atölyedeki çalışmaların tarihi dokumaların özgün yapısının korunmasına odaklandığını belirterek, "Bu şekilde sekiz arkadaşımızla burada bir şekilde çalışıp bu eserleri tamamlamaya kendi özgün yapısına dokusuna ait olduğu yere göndermek için elimizden geleni çabayı veriyoruz." ifadelerini kullandı.

- Tarihi halılar da restore ediliyor

Atölyede seccadelerin yanı sıra farklı saraylara ait tarihi halıların restorasyon çalışmaları da yürütülüyor.

Çalışmalar kapsamında Dolmabahçe Sarayı'na ait Gördes halısı ve şal desenli halının yanı sıra Beylerbeyi ve Yıldız saraylarına ait eserler üzerinde işlem yapılması planlanıyor.

Restorasyonda öncelikle eserlerin mevcut durumu belirleniyor, ardından özgün dokusuna uygun iplik ve renkler hazırlanıyor. Eksik atkı ve çözgüler tamamlanırken, gerekli bölümlerde ilmekler atılarak dokumanın özgün yapısına uygun hale getirilmesi sağlanıyor.

Milli Saraylar Halı Restorasyon ve Konservasyon Atölyesi, 2007'de Hereke İpekli Dokuma ve Halı Fabrikası'nda kuruldu. 2011'de Yıldız Şale Köşkü yerleşkesine taşınan atölyede, saray koleksiyonlarına ait tarihi dokumaların korunması ve gelecek nesillere aktarılması amacıyla çalışmalar sürdürülüyor.

Geleneksel motifler ve Arap kaligrafisiyle ahşaba hayat veren Said, yok olmaya yüz tutan mesleği korumak için yoğun çaba sarf ediyor.

- Saraylardan hediyelik objelere

Tarih boyunca estetik ve zarafetin simgesi olan bu sanat, geçmişte cami, kilise ve sarayların tavan ile duvar süslemelerinde sıkça tercih ediliyordu.

Halep Kalesi'ndeki Taht Salonu ve Kudüs'teki Mescid-i Aksa gibi sembolik yapılarda bu sanatın görkemli örneklerine rastlamak mümkün.

Değişen yaşam koşullarıyla birlikte büyük mimari yapılarda daha az kullanılan bu sanat, bugün ağırlıklı olarak hediyelik kutular, tablolar ve küçük ahşap objeler üzerinde uygulanarak meraklılarının beğenisine sunuluyor.

- Doğu tarzı dekorasyonun önemli unsurlarından

AA muhabirine konuşan 42 yaşındaki üç çocuk babası el sanatları ustası Said, aile mesleğini henüz 12 yaşında iken öğrendiğini, şimdi ise oğluna öğreterek geleneğin devamını sağlamaya çalıştığını söyledi.

Tarihi çarşının otantik atmosferinde çalışmalarını sürdüren Said, kültürel hafızanın bir parçası olan bu mirası gelecek nesillere aktarmakta kararlı olduğunu dile getirdi.

Kabartma ahşap süslemenin özellikle eski Arap evlerinin tavan ve duvarlarında kullanılan Doğu tarzı dekorasyonun önemli unsurlarından biri olduğunu dile getiren Said, üretim sürecinin desen tasarımıyla başladığını anlattı.

Said, desenlerin kağıttan ahşaba aktarıldığını, daha sonra bitkisel malzemelerden hazırlanan özel bir macunun uygulandığını, zemin boyasının yapıldığını, koruyucu malzeme sürüldüğünü, kabartma desenlerin fırçayla renklendirildiğini ve son aşamada siyah kontur çizgileriyle eserin tamamlandığını anlattı.

- "Bu meslek insanı hiç sıkmıyor"

Yıllardır aynı heyecanla çalıştığını dile getiren Said, "Bu meslek insanı hiç sıkmıyor." dedi.

Said, her eserde yeni ayrıntılar keşfetmenin kendisini motive ettiğini dile getirdi.

Kabartma ahşap süslemede kullanılan renk ve malzemelerin mekanın atmosferini değiştirdiğini ifade eden Said, güneş alan mekanlarda serinlik hissi veren, daha karanlık alanlarda ise sıcaklık hissi uyandıran tonların tercih edildiğini söyledi.

Said, "Atölyeme gelen müşteriler burada uzun süre kalıyor, duvarları ve tavanları inceleyerek detayları izliyor." dedi.

Geleneksel el sanatlarının korunması gerektiğini vurgulayan Said, zanaatkarların aynı çatı altında çalışabileceği geleneksel bir el sanatları çarşısı kurulması temennisinde bulundu.

Böyle bir merkezin kabartma ahşap süsleme, bakırcılık, dokumacılık ve kilimcilik gibi farklı zanaatları bir araya getireceğini belirten Said, "Atölyelerin bir araya gelmesi hem mesleklerin yok olmasını önler hem de ustalar arasında rekabet oluşturarak daha kaliteli üretim yapılmasını sağlar." diye konuştu.