Allah buyuruyor ki; “Biz insanı en güzel biçimde yarattık.” (Tîn/4) Ayrıca Allah, insanı eşref-i mahlûkat olarak tarif etmiştir. Buna rağmen; “Ey insanoğlu! Seni yaratan, sonra şekil veren, doğrulayan, mütenasip kılan, istediği şekilde seni terkib eden, kerim olan Rabbine karşı seni aldatan nedir?” (İnfitâr/6-8) diye sormaktadır. İnsanlar maalesef genellikle nankör, değişken, içten pazarlıklı, ürkek ve doyumsuzdur. Yere bakıp, yürek yakan deyiminde anlatıldığı gibi. Malum, insanlar cins cinstir. Aynı zamanda; “Şüphesiz insan çok zalim ve cahildir.” (Ahzâb/72)
Onun için dört nevi insandan uzak durulmalıdır. Şöyle ki:
1- Yapılan iyiliği inkâr edecek kadar nankör olan, kadir bilmeyen insanlardan,
2- Doğru olanı göremeyecek kadar kör olan insanlardan,
3- Yanlışı savunacak kadar cahil olan insanlardan,
4- İnsanların acısından, eleminden ve çaresizliğinden zevk duyan insanlardan.
Böylelerine yakın olmamak, insanlar için huzur sebebidir.
Ayrıca insan, ilişkilerinde de dikkatli olmalıdır. Onun için önce:
· Zandan sakınmalı,
· Gıybetten uzak durmalı,
· Gelen haberleri mutlaka araştırmalı,
· Yapılan iyiliği başa kakmamalı,
· İnsanlarla alay etmemeli,
· İnsanlara iftira atmamalı,
· İnsanlara lakap takmamalı,
· Kötülükleri iyilikle savmaya çalışmalı ki iyi insan olabilsin.
Hz. Ömer; “Bir insan hakkında tam bir fikir edinmek için, onu hem felaket zamanında hem de rahat olduğu zamanda görmek lazımdır” buyurmaktadır.
İnsanlar 3 çeşittir:
· Tam adam,
· Yarım adam,
· Sıfır adam.
3 türlü kafa vardır:
· Taş kafa,
· Boş kafa,
· Hoş kafa.
Ayrıca insanlar 3 cinstir. Şöyle ki:
· Bilgi sever,
· Ün sever,
· Para sever.
Onun için insanla, insan arasında dağlar kadar fark vardır. Denir ki:
Adam vardır, adamların nakşıdır,
Adam vardır, hayvan ondan yahşıdır.
Bu sebeplerle:
· İnsan konuşurken ağır ve sakin konuşmalı,
· Konuşmadan önce gözlem yapmalı,
· Az ve öz konuşmalı,
· Sağlığını her şeyin üstünde tutmalı,
· Kendini geliştirmeyi asla bırakmamalı,
· İhtiraslarını, nefsin isteklerini ve öfkesini kontrol etmeli, nefsin taşkınlıklarına mâni olmalı,
· İnsan konuşurken gülümsemeli, asık suratlı olmamalıdır.
Yani ideal insan, özel hayatında ciddi, kendinden üsttekilere saygılı, halkla ilişkilerinde iyilik sever, ahlaklı ve adil olandır. Siyaset bataklığına düşmeden, yalakalık yapmadan, adam gibi durmasını bilendir. Makamların şımartmadığı, deruhte ettiği makama seviye kazandırmayı meslek haline getirendir.
Yoksa adam demekle, adam olunmaz. Adamdan başka her şeye benziyor da dedirtmemelidir. Ama insan çiğ süt emmiştir. Onun için çirkefe taş atma, üstüne sıçrar demişler.
İnsan hayatı boyunca iki şeyi hiç aklından çıkartmamalıdır: Önce Allah’ı, sonra ölümü. Hz. Ali’nin buyurduğu gibi; “İnsanoğlu rızkı için uyanır da rızkını veren için uyanmaz.” Ayrıca; “Allah rızka kefildir ama imana kefil değildir. Bu yüzden imanınızı dert edinin, rızkınızı değil.”
Hz. Ömer ise; “Kalbinizin ısınmadığı insanlardan uzak durun” buyurmuştur. Bu sözde müraiden, münafıktan, yalan konuşandan, yanlışı destekleyenlerden uzak durmak gerektiğine işaret vardır. Zira yılana bin bir çeşit bal içirmişler, yine de zehir kusmuş. Hain insan haindir. Nankör insan da nankördür. Onları değiştirmek mümkün değildir. Bunlara dikkat kesilmek gerekir.
Ancak sana güvenen insana asla yalan söyleme, sana yalan söyleyen insana da makamı, rütbesi ne olursa olsun asla inanma, arkasında durma, ona oy verme, iltifattan uzak dur ki üzülmeyesin.
İncir ağacından oklava olmaz,
Mısır unundan baklava olmaz,
Söğüt dalından kaval olmaz,
Her ananın doğurduğundan adam olmaz.
Mısralarında dikkat çekildiği gibi.
Malum, söz kantar, gün gelir seni beni tartar. Doğru sözü söylersen şerefin artar. Yalan söylersen de ocağın batar, ailen dağılır, perişanlık başlar. Keza yalanı alkışlıyorsan fikrin yoktur, hakla batılı ayıramıyorsan aklın yoktur. Yalana, yalancılara sahip çıkıyorsan ahlakın yoktur.
Müslümana namaz beş vakit, ahlak ise yirmi dört saat farzdır, unutma! Sonuç olarak pul kadar değeri olmayan birine, altınmış gibi değer verirsen, miras gibi harcar seni.
Rahman ve Rahim,
Kadir ve Muktedir,
Gaffar ve Settar olan Allah’a emanet olunuz.
“Ya Rabbi bu haftayı bize hayırlı ve bereketli kıl. Hayırlara yakın, şerlere uzak eyle.”
Selam doğru yola uyanlara olsun. (Taha/47). 23.03.2026