İnsanlar milli ve manevi değerlerden uzaklaştıkça dünyevileşmekte, böylece acımasız hale gelmektedir. Denir ki;
Geçmişten ibret almazsa kişi
Geleceğe ibret olmaktır işi
Onun için insan, geçmişinden, tarihinden ibret alarak hayatını düzenlemeli, gelenek ve göreneklerini de dikkate alarak yaşamalıdır.
Merhum Namık Kemal der ki;
Sana; senden gelir bir işte ancak dâd lâzımsa
Ümîdin kes zaferden, gayriden imdâd lâzımsa
Hayatın güzelliklerini düşünerek ve yerli olanları dikkate alarak hayatı değerlendirmek gerekir. Elden/yabancıdan gelen gidişattan uzak durulmazsa, perişanlık o zaman başlar. Muhammed İkbal’in dediği gibi:
Ey gafil! Sen Frenk’ten derdine çare mi ararsın?
Şahin pençesine geçirdiği kuşa acımaz
Özge (başkasının) eşiğine sürdüğün yüzle
Ebû Zer ve Selman’ın secdesi yapılmaz
Yabancılara has olanlara meyletmenin hüsrana vesile olduğu, böylece nesillerin bozulduğu görülmekte/bilinmektedir. Zira onlar kendi kültürünü yaşama ve yaşatmak için, ihraç ederek, kendilerini garantiye almaya çalışmaktadırlar.
Pir Sultan Abdal:
Sen Hakk’ı yabanda arama sakın
Kalbin pâk ise Hak sana çok yakın
Diyerek konuya dikkat çekmektedir. Bu sebeplerle insanlar yabancı olandan uzak durmalı, her konuda milli olanla hayatını düzenlemelidir.
Üç şeyi gizli tutmak gerekir:
· Derdini (başkalarını sevindirir)
· Sadakanı (gizli olanı güzeldir)
· İbadetini (gösterişten uzak olmalı)
Üç şeye güvenme:
· Gençliğine (zira gelip geçicidir)
· Malına (hani bunun ilk sahibi)
· İnsanlara (insanların namerdi olur, onlara güvenme)
Üç şeyi de erteleme:
· Namazını (gizlide kalması efdaldir)
· Tövbeyi (devamlı olursa daha güzel olur)
· İyiliği (başa göze kakmamak gerekir)
Üç şeyi ise aklından çıkarma:
· Yaradanını (Allah kula şah damarından yakındır, unutma)
· Ölümü (zira insanlar fani, her nefis ölümü tadacaktır)
· Hesaba çekileceğini (Ahirette herkes muhakkak hesaba çekilecektir)
İnsanlar bu esaslara göre hayatını düzenlerse, tarik-i müstakim olan yola dâhil olur. Nitekim hayat bâki değil, ölüm mukadderdir. Ayette net bir şekilde belirtildiği gibi: “Her nefis ölümü tadacaktır.” (Âl-i İmrân/185)
Onun için Nev’î meşhur beyitinde şöyle demektedir:
Bela dildendir, ol dildâr elinden dâdımız yoktur,
Gönüldendir şikâyet, kimseden feryâdımız yoktur.
Yani, “kalp ve dil Müslüman olmadıkça, kul Müslüman olamaz.” Hz. Mevlana ise: “Ey insanoğlu nefsine dön, nefsindeki faziletleri ikmale çalış. Çünkü sen cisminle değil, ruhunla insansın” buyurmaktadır. Bu yüceliğe erişebilmek gayret ister, helal lokma ister.
Ama millet olarak hem gerçek tarihimizden, hem geleneklerimizden maalesef müstefit olamadık. Asrilik(!) ve ilericilik(!) adına hem milli ve hem de manevi değerlerimizi unutuverdik.
Hal böyle olunca da Ziya Paşa dizelerinde şöyle dedi:
Milliyeti nisyân ederek her işimizde
Efkâr-ı Fireng’e tabaiyyet yeni çıktı.
Ama tarumar etti.
II. Bayezid’in dediği gibi:
Kendi kendine ettiğin âdem
Bir araya gelse edemez âlem
Çünkü millet olarak hemen hemen her konuda aldatılmış gibiyiz. Sorgulamadan kabulleniyoruz. İşin anlaşılmasından sonra da vahlanıp duruyoruz. Bu sebeple:
Eğil başım, İlâhî fermana eğil
Hilekâr iblisin yolu yol değil
demek gerekir.
Necip Fazıl ise ikazlarını:
Yol O’nun, varlık O’nun, gerisi hep angarya
Yüzüstü çok süründün, ayağa kalk Sakarya
diyerek dile getirmektedir. Ancak bilindiği gibi, münafıklar, icraatlarını kabul ettirebilmek için münafıklık ederler.
Münafık kişi, kuzu postuna bürünür
Hem ifrat eder, hem muslih görünür
Bu gibi idarecilerin sözlerine inanmamak gerekir. İcraatlarını da onaylamaktan uzak durulmalıdır. Aksi hal felaketlere sebebiyet verir. Millet olarak çıkmazlara sürükleniriz. Birliğimiz, dirliğimiz bozulur.
Rahman ve Rahim,
Kadir ve Muktedir,
Gaffar ve Settar olan Allah’a emanet olunuz.
Selam doğru yola uyanlara olsun. (Taha/47). 16.04.2026
Not : Bazı beyitlerde, Sadık Ünal’ın ‘İtikad ve Siyaset’ adlı eserinden istifade edilmiştir.