Kıdem tazminatı: Kimler alabilir, nasıl hesaplanır?

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Uzmanı Özgür Erdursun, Dünya Gazetesi'nde "Kıdem tazminatı 2026: Kimler alır, nasıl hesaplanır?" başlıklı bir yazı kaleme aldı.

Erdursun yazısında şunları dile getirdi:

Kıdem tazminatı; genel olarak işverene ait bir ya da birkaç işyerinde bel­li bir süre çalışmış bir işçi­nin, işini kaybetmesi halin­de işinde yıpranması, yeni bir iş edinmede karşılaşaca­ğı güçlükler ve işyerine sağ­ladığı katkı göz önüne alı­narak geçmiş hizmetlerine karşılık, işveren tarafından işçiye kanuni esaslar dâhi­linde ödenen toplu para olarak tanımlanmaktadır.

Ancak kıdem tazminatı, iş söz­leşmesinin sona erdiği her du­rumda değil; yalnızca kanunda öngörülen hallerin varlığı halinde ve belirli bir kıdeme sahip olan iş­çilere, kıdemleri oranında öden­mektedir.

Bu yazıda kıdem tazminatına hangi hallerde hak kazanıldığı, hesaplamasının nasıl yapıldığı, 2026 yılı rakamları ve örnek he­saplamalar ele alınacaktır.

Kıdem tazminatından kimler yararlanabilir?

Kıdem tazminatından;

● 4857 sayılı İş Kanunu,

● 5953 sayılı Basın İş Kanunu,

● 854 sayılı Deniz İş Kanunu kapsamında çalışanlar yararla­nabilmektedir.

Kıdem tazminatı almak için hangi şartlar gerekir?

Kıdem tazminatından ya­rarlanmak için iki temel şart aranmaktadır:

1) En az 1 yıl çalışma şartı

İşçinin aynı işverene ait aynı veya farklı işyerlerinde en az bir yıl çalışmış olması gerekir.

2) İş sözleşmesinin kıdem taz­minatına hak kazandıracak şekilde sona ermesi

İş sözleşmesi, işçi veya işveren tarafından feshedilmiş olabilir. Ancak fesih şekli, kıdem tazmi­natına hak kazandıracak neden­lerle yapılmalıdır.

İşçi hangi hallerde kıdem tazminatı alabilir?

İşçinin işten ayrılırken kıdem tazminatı almasını sağlayan baş­lıca haller şunlardır:

● İşveren tarafından, İş Kanu­nu 25/II (ahlak ve iyi niyet kural­larına aykırı haller) dışındaki se­beplerle iş sözleşmesinin feshe­dilmesi,

● İşçi tarafından, İş Kanunu 24. maddede gösterilen haklı se­beplerle iş sözleşmesinin feshe­dilmesi,

● Muvazzaf askerlik hizmeti dolayısıyla iş sözleşmesinin fes­hedilmesi,

● İşçinin bağlı bulunduğu ku­rum veya sandıklardan yaşlılık, emeklilik veya malullük aylığı ya da toptan ödeme almak amacıyla işten ayrılması,

● Kadın işçinin, evlendiği ta­rihten itibaren bir yıl içinde ken­di isteği ile işten ayrılması,

● İşçinin ölümü nedeniyle iş sözleşmesinin sona ermesi,

● Yaş şartı dışında, sigortalı­lık süresi ve prim gün şartını ta­mamlayan işçinin kendi isteğiyle işten ayrılması.

Kıdem tazminatı nasıl hesaplanır?

Kıdem tazminatı hesabı, genel kural olarak işçinin:

● Son brüt ücretinin,

● çalışma yılıyla çarpılması yoluyla hesaplanır.

Formül:

Kıdem Tazminatı = (Giydiril­miş brüt ücret) × (Çalışma yılı)

Bir yıldan artan süreler için de aynı oran üzerinden ödeme yapı­lır.

Kıdem tazminatı hesabında hangi ödemeler dikkate alınır?

Kıdem tazminatı hesaplanır­ken süreklilik arz eden para veya parasal karşılığı olan menfaatler dikkate alınır.

Örnek olarak:

● ücret, ikramiye, yemek yar­dımı, gıda/erzak yardımı, yaka­cak yardımı, taşıt yardımı, konut yardımı, aile yardımı, çocuk yar­dımı vb. kıdem tazminatında dik­kate alınır.

● Süreklilik arz etmeyen öde­meler ise kıdem tazminatı hesabında dikkate alınmaz:

fazla mesai ücreti, harcı­rah, doğum yardımı, ölüm yardımı vb.

2026 kıdem tazminatı tavanı nedir?

Kıdem tazminatı brüt üc­ret üzerinden hesaplanmak­la birlikte, bir üst sınır uygu­lanır.

2026 yılı için:

● Kıdem tazminatı tavanı: 64.948,77 TL

Bu şu anlama gelir:

● Brüt ücretiniz daha yüksek olsa bile,

● 1 yıl için kıdem tazminatı hesabında esas alınacak tutar en fazla 64.948,77 TL olur,

● Bu tutarın üzerindeki kısım için kıdem tazminatı ödenmez.

Kıdem tazminatından hangi kesintiler yapılır?

Kıdem tazminatından:

● Gelir vergisi kesilmez.

● SGK primi kesilmez.

● Sadece damga vergisi kesilir.

Damga vergisi oranı: Binde 7,59 (=%0,759)

2026 kıdem tazminatı örnek hesaplamaları

Bu bölümde iki farklı baz ile kı­yaslama yapacağız:

● 2026 brüt asgari ücret: 33.030 TL

● 2026 kıdem tazminatı tava­nı: 64.948,77 TL

1) Brüt asgari ücret (33.030 TL) üzerinden kıdem tazmina­tı

1 yıl çalışan:

● Brüt kıdem: 33.030 TL

● Damga vergisi: 33.030 × 0,00759 = 250,50 TL

● Net ödeme: 32.779,50 TL

5 yıl çalışan:

● Brüt kıdem: 33.030 × 5 = 165.150 TL

● Damga vergisi: 1.252,50 TL

● Net ödeme: 163.897,50 TL

10 yıl çalışan:

● Brüt kıdem: 330.300 TL

● Damga vergisi: 2.505 TL

● Net ödeme: 327.795 TL

20 yıl çalışan:

● Brüt kıdem: 660.600 TL

● Damga vergisi: 5.010 TL

● Net ödeme: 655.590 TL

2) Kıdem tazminatı tavanı (64.948,77 TL) üzerinden kı­dem tazminatı

1 yıl çalışan:

● Brüt kıdem: 64.948,77 TL

● Damga vergisi: 64.948,77 × 0,00759 = 492,16 TL

● Net ödeme: 64.456,61 TL

5 yıl çalışan:

●Brüt kıdem: 324.743,85 TL

● Damga vergisi: 2.460,80 TL

● Net ödeme: 322.283,05 TL

10 yıl çalışan:

● Brüt kıdem: 649.487,70 TL

● Damga vergisi: 4.921,60 TL

● Net ödeme: 644.566,10 TL

20 yıl çalışan:

● Brüt kıdem: 1.298.975,40 TL

● Damga vergisi: 9.843,20 TL

● Net ödeme: 1.289.132,20 TL

Emeklilik şartlarıyla kıdem tazminatı alınabilir mi?

Evet. Kıdem tazminatında ço­ğu işçinin bilmediği ama uygula­mada sık kullanılan önemli hak­lardan biri şudur:

İşçi, emeklilikte “yaş şartı­nı” bekliyor olsa bile, sigortalı­lık süresi ve prim günü şartları­nı tamamladığında kendi isteğiy­le işten ayrılıp kıdem tazminatına hak kazanabilir.

Bu çerçevede:

● 08.09.1999 öncesi sigortalı olanlar için 3600 gün koşullu ay­rılma hakkı,

● 08.09.1999 sonrası sigortalı­lar için 4500 gün ve 25 yıl sigorta­lılık gibi koşullar,

● 01.05.2008 sonrası sigorta­lılar için ise kademeli prim gün şartları önem kazanmaktadır.

1 Mayıs 2008 sonrası sigortalılar (5510 sayılı Kanun) için prim gün şartı

Kıdem tazminatında genel ku­ral, “istifa halinde tazminat alına­maz” şeklindedir. Ancak 1 Mayıs 2008 sonrası sigortalı olanlar ba­kımından, yaş şartı beklenirken prim günü tamamlandığında kı­dem tazminatı alınarak işten ay­rılma hakkı kademeli şekilde dü­zenlenmiştir.

Buna göre SSK (4A) kapsamın­da;

● 1.5.2008 – 31.12.2008 arası sigortalı olanlar: 4600 gün

● 1.1.2009 – 31.12.2009 arası sigortalı olanlar: 4700 gün

● 1.1.2010 – 31.12.2010 arası si­gortalı olanlar: 4800 gün

● 1.1.2011 – 31.12.2011 arası si­gortalı olanlar: 4900 gün

● 1.1.2012 – 31.12.2012 arası si­gortalı olanlar: 5000 gün

● 1.1.2013 – 31.12.2013 arası si­gortalı olanlar: 5100 gün

● 1.1.2014 – 31.12.2014 arası si­gortalı olanlar: 5200 gün

● 1.1.2015 – 31.12.2015 arası si­gortalı olanlar: 5300 gün

● 1.1.2016 ve sonrası sigortalı olanlar: 5400 gün

Bu şartları sağlayan çalışanlar, Sosyal Güvenlik Kurumu’ndan ilgili yazıyı alıp işverene suna­rak işten ayrılabilmekte ve kıdem tazminatını talep edebilmektedir.

Kıdem tazminatı taksitle ödenebilir mi?

Kural olarak kıdem tazminatı, iş sözleşmesinin sona ermesiyle birlikte ödenmelidir. Ancak işçi­nin de kabul etmesi halinde tak­sitlendirme yapılabilir.

Zamanında ödenmemesi duru­munda mevduata uygulanan en yüksek faiz talep edilebilir.

Kıdem tazminatında zamanaşımı kaç yıldır?

Kıdem tazminatında zamanaşı­mı süresi 5 yıldır.

Bu süre iş sözleşmesinin feshe­dildiği tarihten itibaren başlar.

Kıdem tazminatı ödenmezse işçi ne yapabilir?

7036 sayılı İş Mahkemeleri Ka­nunu ile iş davalarında zorunlu arabuluculuk düzenlemesi geti­rilmiştir.

Buna göre kıdem tazminatı ödenmeyen işçi:

1 Önce zorunlu arabuluculuk başvurusu yapmalı,

2 Anlaşma olmazsa İş Mahke­mesinde dava açmalıdır.

Sonuç: 2026’da kıdem tazmina­tında kritik 3 nokta

1 Kıdem tazminatının ana şar­tı: en az 1 yıl çalışma + haklı fe­sih/uygun fesih sebebi

2 Kıdem tazminatı brüt ücret üzerinden hesaplansa da ta­van uygulanır

3 Kıdem tazminatında gelir ver­gisi yoktur, sadece binde 7,59 damga vergisi kesilir.