Birleşmiş Milletler (BM) özel raportörleri, Çin’deki Uygur Türklerinin durumu hakkında yazılı açıklama yaptı. Açıklamada, “Bir yıl önce Tayland yetkilileri tarafından zorla Çin’e geri gönderilen ve akıbetleri, sağlık durumları ve nerede oldukları bilinmeyen 40 Uygur Müslüman erkek hakkında ciddi endişe duyuyoruz.” ifadeleri yer aldı.
Raportörler, Uygur Türklerinin 27 Şubat 2025’te, uluslararası hukukun temel ilkelerinden biri olan “geri göndermeme ilkesini korumaya” yönelik gerekli güvenceler sağlanmadan Çin’e gönderildiğini hatırlattı. Çin’in sessizliği, geri dönenlerin durumu konusunda endişeleri derinleştiriyor.
Geniş bir uluslararası baskı modeli
Açıklamada, “Bu tür kaybolmalar, etnik ve dini azınlıklar ile Çin hükümetini eleştirdiği düşünülen bireyleri hedef alan daha geniş bir uluslararası baskı modelini yansıtıyor. Çin’in yanıtına rağmen, bu kişilerin kaderi ve nerede olduklarına dair güvenilir, kapsamlı ve bağımsız olarak doğrulanmış bilgi eksikliği son derece endişe verici.” değerlendirmesi yapıldı.
Raportörler, Uygur Türklerinin ailelerinin iletişim kuramadığını ve gözaltı yerleri hakkında hiçbir teyit alamadıklarını vurguladı. Ailelerin, sevdiklerinin hayatta olup olmadığı konusunda hiçbir göstergeye sahip olmadığı ifade edildi.
Zorla geri göndermelere son çağrısı
Açıklamada Tayland’a yönelik eleştiri de yer aldı:
“BM, uluslararası insan hakları mekanizmaları, Tayland Ulusal İnsan Hakları Komisyonu ve sivil toplum kuruluşlarının acil ve tekrarlanan çağrılarına rağmen Tayland’dan zorla geri göndermelerin gerçekleştirilmiş olmasından ötürü hayal kırıklığına uğradık.”
Çin’in tutuklulara gizli ve zamanında hukuki danışmanlık hizmeti sağlanmasını engellediği belirtilen açıklamada, ülkedeki birçok tutuklunun aylarca hatta yıllarca hukuki görüşme hakkından mahrum bırakıldığına dikkat çekildi. Raportörler, ailelerin tutarsız veya yanıltıcı bilgiler aldığını, sevdiklerinin durumunu doğrulamanın imkânsız hale geldiğini belirtti.
BM raportörleri, Çin’e bağımsız gözlemcilere engelsiz ve gizli erişim sağlanması çağrısı yaptı. Açıklamada, “Geri dönen 40 Uygur Türkünün güvenliğini ve refahını garanti altına almaya çağırıyoruz. Tayland ve diğer devletleri, Uygur Türklerinin Çin’e zorla geri gönderilmesine son vermeye, uluslararası topluma karşı koruma önlemlerini güçlendirmeye ve sorumluluklarını yerine getirmeye davet ediyoruz.” ifadeleri kullanıldı.
BM özel raportörleri
BM özel raportörleri, İnsan Hakları Konseyi’nin özel mekanizmalarının bir parçası olarak görev yapıyor. Bu bağımsız uzmanlar, belirli ülkelerin durumunu veya dünya çapındaki tematik insan hakları sorunlarını incelemek ve raporlamak amacıyla gönüllülük esasına dayalı çalışmalar yürütüyor.