Tanı, Evreleme ve Güncel Tedavi Yaklaşımları
Kolon kanseri, kalın bağırsağın iç yüzeyini döşeyen hücrelerden gelişen ve dünya genelinde en sık görülen kanser türlerinden biridir. Hem erkeklerde hem de kadınlarda yaygın olarak görülmesi nedeniyle halk sağlığı açısından büyük önem taşır. Erken evrede tespit edildiğinde tedavi başarısı oldukça yüksek olan kolon kanseri, düzenli tarama programları sayesinde önlenebilir veya erken yakalanabilir bir hastalıktır.
Kolon kanseri genellikle bağırsak iç yüzeyinde oluşan poliplerden gelişir. Bu polipler zaman içinde kansere dönüşebilir. Bu nedenle düzenli kolonoskopi taramaları, henüz kanser oluşmadan poliplerin tespit edilip çıkarılmasını sağlar ve hastalığın önüne geçilmesine yardımcı olur.
Kolon Kanseri Belirtileri Nelerdir?
Kolon kanseri erken evrede belirti vermeyebilir. Ancak hastalık ilerledikçe şu şikâyetler ortaya çıkabilir:
- Dışkılama alışkanlığında değişiklik (kabızlık veya ishal)
- Dışkıda kan görülmesi
- İnce ve kurşun kalem şeklinde dışkılama
- Karın ağrısı ve şişkinlik
- Açıklanamayan kilo kaybı
- Halsizlik ve kansızlık
- Bağırsak tıkanıklığı belirtileri
Bu belirtiler özellikle 45 yaş üzerindeki bireylerde mutlaka detaylı değerlendirilmelidir. Ailesinde kolon kanseri öyküsü bulunan kişilerde risk daha yüksektir.
Kolon Kanseri Tanısı Nasıl Konur?
Kolon kanserinde tanı süreci dikkatli ve sistematik şekilde yürütülür.
1. Kolonoskopi
Tanıda en önemli ve güvenilir yöntemdir. Bağırsağın tamamı görüntülenir ve şüpheli alanlardan biyopsi alınır. Aynı işlem sırasında polipler çıkarılabilir.
2. Biyopsi
Alınan doku örneği patoloji laboratuvarında incelenerek kesin tanı konur.
3. Evreleme Görüntülemeleri
Tanı sonrası hastalığın yayılımını belirlemek için:
- Bilgisayarlı Tomografi (BT)
- Manyetik Rezonans (MR)
- PET-CT
kullanılır. Rektum kanserlerinde ayrıca pelvik MR büyük önem taşır.
Kolon Kanseri Evreleri
Kolon kanseri TNM sistemine göre evrelendirilir. Bu sistem tümörün bağırsak duvarındaki yayılımı, lenf nodu tutulumu ve uzak organ metastazını değerlendirir.
Evre 1
Kanser bağırsak duvarının iç katmanları ile sınırlıdır. Cerrahi ile tam iyileşme şansı oldukça yüksektir.
Evre 2
Tümör bağırsak duvarının tamamına ilerlemiş olabilir ancak lenf nodu tutulumu yoktur.
Evre 3
Bölgesel lenf nodu tutulumu vardır. Bu evrede cerrahi sonrası kemoterapi genellikle önerilir.
Evre 4
Kanser karaciğer, akciğer veya diğer uzak organlara yayılmıştır. Tedavi planı daha kompleks ve multidisipliner şekilde yapılır.
Erken evrede tespit edilen kolon kanserinde 5 yıllık sağkalım oranları oldukça yüksektir. Bu nedenle tarama programları hayati önem taşır.
Kolon Kanseri Tedavisi Nasıl Planlanır?
Tedavi planı hastalığın evresine, tümörün yerleşimine ve hastanın genel sağlık durumuna göre belirlenir.
1. Cerrahi Tedavi
Kolon kanserinde temel tedavi yöntemi cerrahidir. Amaç tümörlü bağırsak segmentinin ve ilgili lenf nodlarının çıkarılmasıdır.
Uygulanan yöntemler:
- Segmenter kolon rezeksiyonu
- Sağ veya sol hemikolektomi
- Total kolektomi (gerekli durumlarda)
Günümüzde birçok vaka laparoskopik (kapalı) yöntemle yapılabilmektedir. Bu yöntem daha küçük kesiler, daha az ağrı ve daha hızlı iyileşme sağlar.
2. Kemoterapi
Evre 2 ve 3 hastalarda ameliyat sonrası kemoterapi nüks riskini azaltmak için uygulanabilir.
3. Metastatik Hastalıkta Cerrahi
Karaciğer metastazı olan bazı hastalarda uygun şartlarda metastaz cerrahisi yapılabilir. Bu durum sağkalımı önemli ölçüde artırabilir.
4. Hedefe Yönelik ve Akıllı Tedaviler
Bazı moleküler özelliklere sahip tümörlerde özel ilaç tedavileri planlanabilir.
Uzmanlık ve Deneyimin Önemi
Kolon kanseri cerrahisi, sadece tümörün çıkarılması değil; doğru cerrahi sınırların korunması, yeterli lenf nodu temizliği yapılması ve bağırsak bütünlüğünün güvenli şekilde sağlanmasını gerektirir. Bu nedenle deneyimli bir gastroenteroloji cerrahı tarafından planlanması büyük önem taşır.
Bu alanda uzun yıllara dayanan tecrübeye sahip olan Prof. Dr. Samet Yardımcı, sindirim sistemi kanserleri cerrahisinde uluslararası eğitim almış ve yüksek hacimli merkezlerde görev yapmış bir uzmandır. Amerika Birleşik Devletleri’nde MD Anderson Cancer Center’da kanser cerrahisi alanında eğitim almış olması, onkolojik cerrahi prensiplerini ileri düzeyde uygulamasına katkı sağlamıştır.
2022 yılında profesörlük unvanını alan Prof. Dr. Yardımcı, mide ve kolon kanserleri başta olmak üzere sindirim sistemi cerrahisinde bilimsel ve hasta odaklı bir yaklaşım benimsemektedir.
Kolon Kanserinde Erken Tanı Hayat Kurtarır
45 yaş üzerindeki bireylerin düzenli kolonoskopi yaptırması, ailesel risk faktörü olanların daha erken yaşta taramaya başlaması önerilir. Kolon kanseri, erken yakalandığında büyük oranda tedavi edilebilir bir hastalıktır.
Bağırsak alışkanlıklarındaki değişiklikleri hafife almamak, dışkıda kan görülmesi durumunda gecikmeden uzmana başvurmak ve alanında deneyimli bir cerrah tarafından değerlendirilmek, tedavi başarısını doğrudan etkiler.
Doğru zamanda yapılan müdahale, yaşam süresini ve yaşam kalitesini belirgin şekilde artırır.