Bulgar yazar Iliyan Kuzmanov'un üç yıllık araştırmasının ürünü olan yeni kitabı, Osmanlı-Balkan ticaret tarihini ve Ege-Tuna koridorunun 2 bin 500 yıllık ekonomik geçmişini kapsamlı biçimde ele alıyor; çalışmanın çıkış noktasını ise bir kültürel miras girişimi oluşturuyor.
Kitap, bir kültürel miras davasından doğdu. Bilimsel bir çalışmaya dönüşmeden önce bir farkındalık kampanyası olarak başladı. Kuzmanov, vakfı aracılığıyla Güney Bulgaristan'daki Bogomil köyünde bulunan, 16. yüzyıldan kalma unutulmuş bir Alevi-Bektaşi tekkesi niteliğindeki Hazar Baba Türbesi'ni kurtarmak ve burayı iki halk arasında kültürel bir köprü olarak yeniden yaşatmak için harekete geçti. Ortak bir kutsal mekânı kurtarmaya yönelik bu kampanya, Bulgaristan Bilimler Akademisi'nin de sürece katılmasını sağladı; bu çabadan, zamanla kitaba dönüşen üç yıllık akademik proje doğdu.
Kuzmanov, "Bulgaristan Neden Venedik Olmadı – Yollar, Ticaret ve Dervişler" adlı yeni kitabında Balkanlar ile Anadolu'nun ortak ticaret ve ekonomi tarihini karşılaştırmalı bir bakışla mercek altına aldı.
Üç yıllık akademik araştırmanın ürünü olan eser, Ege-Tuna koridorunun yaklaşık 2 bin 500 yıllık ticaret geçmişini ele alırken Osmanlı dönemindeki ticaret yollarını, hukuk sistemini, vergi düzenini ve ekonomik kurumları, ayrıca bunların sermaye birikimi üzerindeki etkilerini kapsamlı biçimde inceliyor.
Kitapta, tarih boyunca önemli bir ticaret merkezi olan bölgenin neden Venedik ya da Amsterdam gibi güçlü bir ticaret merkezine dönüşemediği ve bugün neden Hong Kong ya da Singapur ölçeğinde bir merkez ortaya çıkaramadığı sorularına da yanıt aranıyor. Bu kapsamda Osmanlı'nın vakıf sistemi, lonca teşkilatı, kredi ve kambiyo uygulamaları ile Avrupa'daki ekonomik yapılar karşılaştırmalı olarak değerlendiriliyor.
Tarihî belgeler, fermanlar ve vakfiyelerden yararlanılarak hazırlanan çalışma, Osmanlı-Balkan ortak mirasını — kalkınma açısından da anlam taşıyan bu ortak mirası — ekonomi ve hukuk perspektifinden ele alıyor. Eserde ayrıca Karadeniz, Balkanlar ve Ege hattının günümüzde yeniden stratejik bir ticaret koridoruna dönüşme potansiyeline dikkat çekiliyor.
İnsan hakları ve dinî hoşgörü, Kuzmanov'un akademik ilgisinin merkezinde yer alıyor; bu ilgi alanı, tarih, kriminoloji ve psikoloji alanlarındaki yetkinlikleriyle sıra dışı bir biçimde birleşerek araştırmalarının büyük bölümünü ve ulaştığı sonuçları şekillendiriyor. Bu birleşim kitaba kendine özgü bir derinlik kazandırıyor. Çünkü defterlerin ve fermanların ötesinde, kitap aslında insani bir soruyu araştırıyor: bir toplum serveti ve ticareti nasıl kabul eder ya da bunlara nasıl direnir, tüccarı nasıl benimser ya da ona nasıl mesafeyle yaklaşır. Eseri farklı kılan da ticaret ve hukuk kadar aidiyet meselesine ve güvenin inşasına gösterdiği ilgidir.
Ekonomi tarihi ve Osmanlı kurumsal yapısına ilişkin kapsamlı değerlendirmeler sunan kitap, Kuzmanov için bir bitiş değil bir başlangıçtır; yıkılmış ortak bir mirası yeniden ayağa kaldırmayı ve iki halk arasında kalıcı bir köprü kurmayı amaçlayan bir çabanın başlangıcıdır.
