Kamuoyunda tartışılan çerçeve yasa teklifine ilişkin merak edilen tüm soruları T24 yazarı Gökçer Tahincioğlu 25 soru ve cevapla ele aldı.
İşte detaylar;
Üzerinde uzun süredir çalışılan, çıkartılıp çıkartılmayacağı büyük tartışma konusu olan, çözüm sürecinin nasıl ilerleyeceği, silah bırakanların ne olacağı konusundaki genel kapsamı belirlediği için “çerçeve yasa” olarak anılan teklif tamamlandı. Teklife göre, kasten öldürme suçu işleyen hiçbir biçimde kanundan faydalanamayacak. 2005 öncesinde ağırlaştırılmış müebbet ya da müebbet hapis gerektiren bir suç işleyenler de kapsam dışında olacak. Ancak bu tarihten sonra söz konusu cezaları da gerektiren suçları işleyen, örgüt yöneticileri ve üyeleri, kasten öldürme suçu işlememişlerse kanundan faydalanabilecek. Teklife göre, cezaları ya da dava ve soruşturmaları ertelenenler siyasete de oluşturulacak kurul kararıyla dönebilecek. Ceza ve davaları 5 yıl ertelenenler iki, 10 yıl ertelenenler üç yıl geçtikten sonra kurul kararıyla siyasi partilere üye olabilecek, aday gösterilebilecek. Kanun, TBMM’de kabul edilip Resmi Gazete’de yayımlandıktan hemen sonra uygulanmayacak. Milli Güvenlik Kurulu, örgütün silah bıraktığını teyit edip, bu karar Resmî Gazete’de yayımlandıktan sonra yürürlük süresi başlayacak ve süre 6 ayla sınırlı olacak. Altı ay içerisinde başvuru yapmayanlar kanundan yararlanamayacak. Kanun sadece Kandil ve çevresindeki silahlı örgüt üyelerini değil, PKK nedeniyle terör suçundan yargılanan ya da ceza alan Avrupa’daki ve cezaevindeki isimleri de kapsıyor. Kanun uygulanabilirse AİHM kararına rağmen serbest bırakılmayan Selahattin Demirtaş gibi siyasiler de özgür kalabilecek.
“Millî Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesine Dair Kanun Teklifi” adı verilen çerçeve yasanın ayrıca genelgesi de hazırlanacak. Teklifin içeriği, soru ve yanıtlarla, şöyle:
1. Kanun, sadece PKK/KCK’yı mı kapsıyor, diğer örgütler, PKK gibi fesih kararı alırsa kanundan yararlanabilir mi?
12 maddeden oluşan kanun teklifi, doğrudan PKK/KCK için hazırlandı. Teklifte, kanunun fiili varlığına son veren örgütün kontrolü altında bulunan her türlü silah ve mühimmatı teslim ettiğinin tespiti ve bu tespitin teyidine yönelik hazırlandığı özellikle vurgulanıyor. Buna göre, farklı örgütler kendini feshetme, varlığına son verme kararı alsa bile kanundan faydalanamayacak.
2. Kanuna göre, örgütün her türlü silah ve mühimmatı teslim ettiğinin kontrolünü kim yapacak, örgütün “silahları imha ettik, gömdük” demesi yeterli olacak mı?
Kanun teklifinde, örgütün kontrolü altındaki tüm örgütsel yapı ve her türlü unsurlarıyla fiili varlığını sona erdirdiği ve silahsızlandığının güvenlik kurumlarınca tespit edileceği belirtildi. Bu tespitten sonra teyit görevi Milli Güvenlik Kurulu’na verildi.
3. Kanun, hangi suçları kapsam içine alıyor?
Teklife göre, PKK/KCK terör örgütünü kurma veya yönetme, örgüte üye olma veya bilerek ve isteyerek yardım etme ve örgütün propagandasını yapma suçları ile bu örgütün faaliyeti kapsamında işlenen suçlarla, bu örgüt lehine işlenen 6415 sayılı Terörizmin Finansmanının Önlenmesi Hakkında Kanunda düzenlenen suçlar kapsam içinde olacak.
4. Hangi suçlar kapsam dışında bırakılıyor?
Örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen kasten öldürme suçu ile 1 Haziran 2005 tarihinden önce işlenen müebbet hapis veya ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektiren suçlardan dolayı yürütülen soruşturma ve kovuşturmalar kapsam dışında bırakılıyor.
5. Neden bu tarih esas alındı, bu suçların kapsam dışında tutulması ne anlama geliyor?
1 Haziran 2005’te yeni Türk Ceza Kanunu yürürlüğe girdi. Kanunda bu tarihe işaret edilerek, eski TCK’nın yürürlükte olduğu dönem açılan, müebbet ve ağırlaştırılmış müebbet hapis gerektiren davaların ve soruşturmaların tamamı kapsam dışında kaldı. “Suçun işlenmesi” vurgusu yapılarak, yeniden yargılama konusu yapılan, devam eden davalar da kapsam dışında bırakıldı. Böylece örneğin Öcalan dahil örgüt yöneticilerinin yeniden yargılanmaları halinde yasadan yararlanmaları söz konusu olmayacak. Bununla birlikte kasten öldürme suçu bütünüyle kapsam dışında tutularak, “öldürme” şartı getirildi.
6. Bu durumda silahlı eylemlere katılanlar yasadan yararlanabilecek mi?
Teklife göre, bir insanı öldürüp öldürmediği esas alınacak. Güvenlik birimlerinin bu yönde bir tespiti yoksa, silahlı eyleme katılmış olsa bile yasadan yararlanabilecek.
7. 1 Haziran 2005’ten sonra ağırlaştırılmış müebbet veya müebbet hapis gerektiren bir suç işleyen kişiler kanundan yararlanabilecek mi?
Kasten öldürme suçu işlememişse evet. Bu durumda bu tarihten sonra örgütte yöneticilik yapan, kasten öldürme suçu işlememiş isimler de kanundan yararlanabilecek.
8. Silah bırakan, geri dönmek isteyen örgüt üye ve yöneticileri nereye başvuracak?
Kanun kapsamına girenlere ilişkin değerlendirmeler halihazırda soruşturma ve kovuşturmaların bulunduğu savcılık ve mahkemeler tarafından yapılacak. Ancak, bu Kanundan yararlanmaya yönelik başvuru, bulunulan yerdeki başsavcılıklara veya kurul tarafından görev verilen kurumlara yapılacak.
9. Başvurudan sonra dava ve soruşturmalar düşecek mi?
Üst sınırı 15 yıl veya daha az cezayı gerektiren suçlarda 5 yıl, 15 yıldan fazla hapis cezası ile müebbet hapis veya ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektiren suçlarda 10 yıl süreyle soruşturma ve kovuşturmalar ertelenecek. İki hafta içinde karara karşı başvuru ve itiraz yolu açık olacak.
10. Bu suçlardan tutuklu bulunan ya da adli kontrol uygulanan örgüt üye ve yöneticileri serbest mi kalacak?
Evet. Erteleme kararı verilecek suçlarla ilgili tutuklama ve adli kontrole ilişkin koruma tedbirleri koşullarının bulunması halinde kaldırılacak. “Koşulların bulunması” konusundaki kararı hakimler verecek. Dava üst mahkemelerde devam ediyorsa, bozma kararı verilecek. İlk derece mahkemesi de erteleme kararı vererek, kanunu uygulayacak.
11. Belirtilen sürelerde yeni suç işlenmezse dava ve soruşturmalar düşecek mi?
Evet. Belirtilen süre suç işlenmeksizin geçirildiği takdirde kovuşturma yapılmasına yer olmadığı veya düşme kararı verilecek.
12. Bu kayıt nasıl tutulacak?
Sadece bu kanuna özel bir kayıt sistemi oluşturulacak. Burada ertelenen cezalar, dava ve soruşturmalar isimlere göre sıralanacak. Bu kayıtlar ancak yeni bir terör suçu işlenmesi durumunda savcılık ve mahkemelerin talep etmesiyle kullanılacak.
13. Davası bitmiş ve ceza almış olanların cezaları ortadan kalkacak mı?
Davası devam edenlerde olduğu gibi cezaya mahkum edilenlerde de ceza erteleme yoluna gidilecek. Toplam 15 yıl veya daha az hapis cezası 5 yıl, • Toplam 15 yıldan fazla hapis cezası ile müebbet hapis veya ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkûmiyet 10 yıl süreyle itiraz yolu açık olmak üzere infaz hâkiminin kararıyla ertelenecek. Erteleme süresi suç işlenmeksizin geçirildiği takdirde verilen ceza infaz edilmiş sayılacak. Erteleme sürelerinde dava ve ceza zamanaşımı süreleri işlemeyecek.
14. Bu durumda olanlara siyaset yolu da açılabilecek mi?
Evet, kanun teklifi bu olanağı da sağlıyor. Oluşturulacak kurul, dönemsel olarak erteleme kararlarını değerlendirecek. Gerek görürse soruşturma/kovuşturma/mahkûmiyet nedeniyle doğan hak yoksunluklarının tüm sonuçlarıyla ortadan kaldırılmasını sulh ceza hâkimliği/mahkeme/infaz hâkimliğinden talep edebilecek. Bu karar verilirse, cezası ve davası ertelenenlere siyaset yolu da açılmış olacak.
15. Kurul, siyasete dönme iznini hemen mi verecek?
Hayır. Bu noktada süre şartı da konuldu. 5 yıl olarak verilen erteleme kararları bakımından kararın verildiği tarihten itibaren 2 yıl ve 10 yıl olarak verilen erteleme kararları bakımından ise üç yıl geçtikten sonra bu yol işletilebilecek.
16. Söz konusu kurul kimlerden oluşacak?
Kanunla, “Takip, Koordinasyon ve Uygulama” başlığıyla bir kurul oluşturulacak. Cumhurbaşkanı Yardımcısının başkanlığında oluşturulacak kurulda, Adalet Bakanı, Dışişleri Bakanı, İçişleri Bakanı, Milli Savunma Bakanı, Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreteri, Milli İstihbarat Teşkilâtı Başkanı ve Milli Güvenlik Kurulu Genel Sekreteri yer alacak. Kanunun uygulanmasının takibi ve değerlendirmesini bu kurul yapacak. Kurulun koordinasyonu Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği tarafından sağlanacak.
17. TBMM’de de ayrı bir kurul oluşturuluyor mu?
Evet, Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde 17 üyeden oluşacak İzleme Komisyonu kurulacak. Komisyon, kanun kapsamındaki faaliyetleri izleyecek.
18. Teslim ve silahsızlanma süreci nasıl işleyecek?
Bu başlıklar kayıt altına alınacak. Detaylar, Millî Savunma Bakanlığı ve İçişleri Bakanlığı tarafından müştereken hazırlanacak genelge ile netleşecek. Genelge, güvenlik kurumlarının görüşüyle hazırlanacak.
19. Kanun, sürekli yürürlükte mi kalacak, sınırlayıcı bir süre var mı?
Kanun teklifinde, bir başvuru süresi konuldu. Buna göre, başvuru süresi sadece 6 ay olacak ve bu süre uzatılmayacak. Başvurular yazılı olarak yapılacak.
20. Bu süre kanun yürürlüğe girdiğinde mi başlayacak?
Hayır. Süre, Milli Güvenlik Kurulu’nun, örgütün silahları teslim ettiği, kendini feshettiği yönünde alacağı teyit kararının Resmî Gazete’de yayımlanmasıyla başlayacak. Bu yolla, örgütün silahları teslim ettiğinin net biçimde teyidi yapılmadan geri dönüşlere kapı kapatılmış oldu.
21. Milli Güvenlik Kurulu’nun bu tespiti yaptığı tarihe kadar olan suçlar için nasıl bir işlem yapılacak?
Teklifin kanunlaşmasından MGK’nın “örgüt tamamen silah bıraktı” tespitine kadar geçen sürede işlenen, soruşturmasına daha sonra başlanması gereken suçlar yönünden soruşturma yürütülmesi kurulun iznine bağlı olacak. Kurul izin vermezse bu dönemde işlenen suçlarla ilgili soruşturma yürütülemeyecek.
22. Söz konusu kurullarda ve süreçte görev alanlar yönünden özel bir düzenleme yapılıyor mu?
Evet. Bu süreçte yetkili kurullarda görev alan, sahada görev yapan, kanunun amaçları için verilen görevleri yerine getirenlerin hukuki, cezai ve idari sorumluluğu olmayacak.
23. Kanun, Selahattin Demirtaş gibi siyasetçileri, Avrupa’da bulunan isimleri de kapsıyor mu?
Evet, konulan kriterler başta Selahattin Demirtaş olmak üzere eski HDP’li siyasetçilerin yargılandığı Kobani davasını ve bu davada verilen cezaları da kapsama alıyor. AİHM kararı gereği Demirtaş’ın tahliyesi için böyle bir kanuna ihtiyaç yok. Ancak AİHM kararı bugüne kadar uygulanmadı. Buna karşılık, kanun MGK kararı sonrası uygulanmaya başlanırsa zorunlu olarak Demirtaş ve diğer siyasilere de kapı açılmış olacak. Avrupa’da bulunan eski siyasetçiler de kanundan yararlanarak geri dönebilecek. Cezaevindekiler de konulan kriterlere göre kanundan faydalanabilecek. Kanun bu yönüyle sadece silah bırakanları değil PKK nedeniyle terör suçundan yargılanan hemen her ismi kapsama alıyor.
24. Demirtaş hangi suçlardan ceza almıştı, neden cezaevinde, nasıl serbest kalacak?
Demirtaş, Kobani davası olarak bilinen, 6-8 Ekim 2014’te yaşanan, 50’yi aşkın kişinin ölümüyle sonuçlanan olaylarla ilgili açılan dava kapsamında cezaevinde bulunuyor. AİHM Büyük Daire, bu dosyanın siyasi olduğuna ve Demirtaş’ın tahliyesinin gerektiğine karar verdi ancak anayasanın 90. Maddesi gereği AİHM kararlarına uyulması zorunlu olmasına rağmen bu karar uygulanmadı.
Demirtaş, AİHM kararına rağmen yargılandı ve 42 yıl hapse mahkûm edildi. Olaylar sırasında öldürülen Yasin Börü dahil ölümlerden sorumlu tutulan Demirtaş, bu suçlamadan beraat etti. Demirtaş hakkında kasten öldürme ya da benzeri bir suçlama-hüküm bulunmuyor. Buna karşılık, Demirtaş’a, "Devletin birliğini ve ülke bütünlüğünü bozmaya yardım" suçundan 20 yıl, suç işlemeye tahrik etme suçundan 4 yıl 6 ay, silahlı terör örgütü propagandası suçundan ise 10 yıl, halkı kanunlara uymamaya tahrik suçundan 1 yıl 6 ay, yasa dışı gösteriye kışkırtmak suçundan 3 yıl, Toplantı ve Gösteri Yürüyüşlerine muhalefet suçundan 1 yıl 6 ay, suçu ve suçluyu övmeden ise 1 yıl 6 ay hapis cezası aldı. Böylece Demirtaş 10 ayrı suçtan 42 yıl hapse mahkûm edildi.
Teklife göre bu suçların tamamı kanunun kapsamı içinde kalıyor. Kasten öldürme suçu işlemediği, ağırlaştırılmış müebbet ya da müebbet hapis cezası almadığı için Demirtaş, kanundan yararlanabilecek.
25. Bu durumda Demirtaş için de diğer örgüt üyelerine uygulanan denetim süreci mi uygulanacak?
Evet. Demirtaş, bu cezaları gerektiren suçlamalar söz konusu olsaydı bile eylemler 2005 sonrasında olduğu için Demirtaş yine kapsam içinde kalacaktı. AİHM kararı gereği tahliyesi gereken Demirtaş, yasa MGK tespitinden sonra yürürlüğe girerse kanun gereği tahliye edilecek. Bunun için de önce Yargıtay hakkındaki kararı bozacak ardından yerel mahkeme cezanın ertelemesi kararı verecek. Ancak AİHM’nin haksız yargılandığına karar vermesine rağmen suçsuz bulunduğu için değil yasa kapsamında olduğu için cezaevinden çıkabilecek. Denetim ve siyaset yasağı konusundaki sürelere tabi olacak.
