Ebeveynlik, sadece bugünü değil, onlarca yıl sonrasını da planlamayı gerektiren, sevgi dolu ama bir o kadar da sorumluluk isteyen bir yolculuktur. Bir çocuğun büyüme sürecinde eğitim masrafları, evlilik hazırlıkları veya ilk iş girişim sermayesi gibi büyük finansal ihtiyaçlar, zamanı geldiğinde ebeveynler üzerinde ciddi bir baskı oluşturabilir. "Keşke daha erken başlasaydım" dememek için son yılların en popüler finansal aracı olan çocuklar için BES, pek çok ailenin radarında. Ancak hala akıllarda o kritik soru var: Çocuğum için BES mantıklı mı? Bu yazı, 18 yaş altı bireylerin sisteme dahil edilmesinin sunduğu fırsatları, devlet katkısının gücünü ve çocukların geleceği üzerindeki uzun vadeli etkilerini en ince detayına kadar ele alacak.
Çocuklara BES Nedir ve Nasıl Çalışır?
2021 yılında yapılan yasal düzenleme ile Türkiye'de finansal okuryazarlık ve tasarruf alışkanlığı adına devrim niteliğinde bir adım atıldı. Bu tarihten önce sadece 18 yaşını doldurmuş bireyler kendi adlarına BES hesabı açabiliyorken, artık yeni doğan bir bebekten 18 yaşına kadar olan tüm çocuklar sisteme dahil edilebiliyor. Çocuğuma BES, yasal temsilcisi (anne veya baba) aracılığıyla açılan ve çocuk 18 yaşına gelene kadar ebeveyn kontrolünde yönetilen bir tasarruf hesabıdır.
Bu sistemin en büyük avantajı, çocuğunuzun henüz hayatın başındayken "zaman" faktörünü kendi lehine kullanmaya başlamasıdır. Küçük yaşta sisteme giren bir çocuk için 10 yıllık süre ve 56 yaş sınırı gibi emeklilik kriterleri, çok daha erken bir evrede dolmaya başlar. Üstelik çocukların adına açılan bu hesaplar, onların mülkiyetindedir; yani bu birikim tamamen çocuğunuzun geleceğine aittir.
18 Yaş Altı BES Mantıklı mı? Ebeveynler İçin Stratejik Avantajlar
Birçok ebeveyn, çocuğuna altın takmak veya döviz biriktirmek gibi geleneksel yöntemleri tercih eder. Ancak 18 yaş altı BES mantıklı mı diye sorduğumuzda, modern finansın sunduğu şu avantajlar bu soruyu güçlü bir "Evet" ile yanıtlıyor:
- Devlet Katkısı: Bankada veya yastık altında biriktirdiğiniz paraya kimse %20 ekleme yapmaz. Ancak çocuğum için BES hesabı açtığınızda, yatırdığınız her 1.000 TL için devlet çocuğunuzun hesabına 200 TL ekler. Bu, hiçbir yatırım aracında bulunmayan, başlangıçta kazanılan net bir getiridir.
- Bileşik Getirinin Gücü: Finans dünyasında "dünyanın sekizinci harikası" olarak bilinen bileşik getiri, çocuk BES hesaplarında en yüksek verimle çalışır. 5 yaşında sisteme giren bir çocuğun birikimi, 20 yıl boyunca hem fon getirisi hem de devlet katkısıyla büyüdüğünde, ortaya çıkan rakam şaşırtıcı boyutlara ulaşabilir.
- Fon Çeşitliliği ile Enflasyondan Korunma: Paranız sadece Türk Lirası olarak durmaz. Çocuğunuzun geleceği için altın fonları, yabancı teknoloji hisseleri veya sürdürülebilir enerji fonları gibi seçenekleri değerlendirerek birikimin enflasyon karşısında erimesini önleyebilir, aksine reel kazanç sağlayabilirsiniz.
- Finansal Disiplin: Ayda küçük tutarlarla bile olsa düzenli ödeme yapmak, aile bütçesinde bir disiplin oluşturur. Çocuk büyüdüğünde ona sadece bir para değil, aynı zamanda bir tasarruf kültürü ve finansal bir gelecek bırakmış olursunuz.
Çocuk BES Hesaplama: Küçük Tasarruflar Nasıl Dev Bir Servete Dönüşür?
Birikime başlamadan önce her anne babanın aklından geçen ilk şey rakamlardır. Çocuklara BES hesaplama yaparken dikkat edilmesi gereken en önemli nokta, ödeme miktarından ziyade "süreklilik" ve "zaman"dır.
Örneğin, çocuğunuz doğduğunda her ay sadece bir oyuncak veya dışarıda yenen bir yemek bedeli kadar tutarı sisteme yatırdığınızı düşünelim. Bu miktar, her yıl enflasyon oranında artırıldığında ve üzerine %20 devlet katkısı eklendiğinde, çocuk 18 yaşına geldiğinde üniversite eğitim masraflarının tamamını karşılayacak bir seviyeye ulaşabilir. Eğer bu birikim çocuk 25-30 yaşına gelene kadar dokunulmadan devam ederse, kendi işini kurması veya ev alması için gereken peşinatı çoktan hazırlamış olabilirsiniz.
Hesaplama yaparken sadece anaparanızı değil, seçtiğiniz fonların (örneğin hisse senedi ağırlıklı bir fonun uzun vadeli getirisi) sağlayacağı çarpan etkisini de hesaba katmalısınız. Tarihsel veriler, uzun vadeli ve doğru yönetilen fonların enflasyonun çok üzerinde getiri sağladığını göstermektedir.
Çocuklar İçin BES'te Fon Yönetimi Nasıl Olmalı?
Çocuğunuz için bir hesap açtığınızda, önünüzde çok uzun bir vade (en az 10-20 yıl) vardır. Bu uzun vade, yatırımcı için en büyük lükstür. Çocuklar için BES planlarında ebeveynlerin yaptığı en büyük hata, "aman param eksilmesin" diyerek parayı sadece düşük getirili, risksiz ama enflasyona karşı zayıf fonlarda tutmaktır.
● Agresif Büyüme Stratejisi: Çocuğunuz küçükse, paranın kısa vadeli dalgalanmalarından korkmanıza gerek yoktur. Portföyün bir kısmını hisse senedi fonlarında değerlendirmek, uzun vadede en yüksek getiriyi yakalamanızı sağlar.
● Altın ve Döviz Bazlı Fonlar: Küresel piyasalardaki hareketlilikten faydalanmak için altın veya Eurobond bazlı fonlar ekleyerek portföyü çeşitlendirebilirsiniz.
● Dönemsel Değişiklikler: Yılda 12 kez sunulan fon değişikliği hakkını kullanarak, piyasa koşulları değiştikçe (örneğin faizlerin yükseldiği veya borsanın doyuma ulaştığı dönemlerde) çocuğunuzun birikimini koruyacak hamleler yapabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular: Esneklik, Haklar ve Bilinmesi Gereken Detaylar
Ebeveynlerin 18 yaş altı BES ile ilgili en çok merak ettiği konuların başında, sistemin uzun yıllar boyunca aile bütçesine veya değişen yaşam koşullarına nasıl uyum sağlayacağı gelmektedir. İşte en çok sorulan sorular ve cevapları:
Ödemelere Ara Verilebilir mi ve Bu Durumda Haklar Kaybolur mu?
Sistem tamamen esnek bir yapıdadır. Ekonomik olarak zorlandığınız dönemlerde veya bütçe planlamanız değiştiğinde ödemelerinize ara verebilirsiniz.
● Hakların Korunması: Ödemeye ara verdiğinizde çocuğunuzun sistemdeki kıdemi (yıl bazında kalış süresi) ve o güne kadar biriken bes devlet katkısı tutarları kesinlikle kaybolmaz.
● Süreklilik: Durumunuz düzeldiğinde herhangi bir ceza ödemeden, kaldığınız yerden düzenli ödemelere devam edebilirsiniz. Bu özellik, BES'i uzun vadeli ve güvenli bir liman haline getiren en önemli esnekliklerden biridir.
Çocuk 18 Yaşına Geldiğinde Süreç Nasıl İşler?
Çocuğunuz reşit olduğunda, hesabın yasal temsilcisi (anne/baba) devreden çıkar ve tüm haklar doğrudan çocuğunuza geçer.
● Karar Yetkisi: 18 yaşını dolduran genç, birikimini alıp sistemden ayrılmayı seçebilir veya sistemin avantajlarını bildiği için devam etme kararı alabilir.
● Kıdem Avantajı: En büyük avantaj buradadır; çocuk 18 yaşında olsa bile, eğer sisteme 5 yaşında girdiyse, zaten 13 yıllık bir kıdeme sahip olur. Bu da onun 56 yaşına geldiğinde emeklilik hakkı kazanması için gereken "10 yıl sistemde kalma" şartını çoktan tamamlamış olması demektir.
Çocuğum İçin Yatırabileceğim Alt veya Üst Limit Var mı?
BES'te alt limitler emeklilik şirketlerinin planlarına göre değişmekle birlikte, genellikle her bütçeye uygun (aylık bir yemek parası kadar) seviyelerden başlar.
● Üst Limit ve Devlet Katkısı: Yatırabileceğiniz paranın bir üst sınırı yoktur ancak devletin her yıl sunduğu %20'lik katkı payının bir üst limiti vardır. Yıllık toplam brüt asgari ücret tutarını aşan ödemeler için o yıl içinde devlet katkısı alınamaz (ancak aşan kısım bir sonraki yıla devrederek yeni yılın limitinden faydalanabilir). Bu yüzden çocuk bes hesaplama yaparken yıllık limitleri takip etmek maksimum verim sağlar.
Vefat veya Maluliyet Durumunda Ne Olur?
Hayatın istenmeyen senaryolarında da BES koruyucudur.
● Ebeveyn Vefatı: Ödemeyi yapan ebeveyn vefat ederse, hesap çocuğun mülkiyetinde olduğu için birikimler korunur. Varsa "Ödeme Güvencesi" gibi ek sigorta teminatları sayesinde ödemeler sigorta şirketi tarafından üstlenilebilir.
● Katılımcı (Çocuk) Durumu: Çocuğun başına talihsiz bir olay gelmesi durumunda, birikimler ve devlet katkısının tamamı (süre şartı aranmaksızın) yasal varislerine ödenir.
Geleceği Güvence Altına Almanın En Akıllı Yolu
Sonuç olarak, çocuğuma BES yaptırmak, sadece bir tasarruf hesabı açmak değil, ona hayallerine giden yolda sağlam bir köprü kurmaktır. Ekonomik belirsizliklerin olduğu bir dünyada, devletin %20 desteğini arkasına alan, profesyoneller tarafından yönetilen ve vergi avantajlarıyla korunan bir sistem mantıklı bir seçenek olarak değerlendirilebilir. Çocuğunuzun gelecekteki eğitim, kariyer veya yaşam kalitesi için bugünden ayıracağınız küçük tutarlar, yarın onun en büyük teşekkürü olacaktır.
