ABD, 20. yüzyılın ortalarından itibaren “komünizmle mücadele”, “demokrasi ihracı”, “terörle savaş” ve “uluslararası güvenlik” gibi gerekçelerle birçok ülkede doğrudan ya da dolaylı hukuksuzca dünyanın gözü önünde müdahalelerde bulundu.
Bu hukuksuz müdahaleler, kimi zaman askeri işgal, kimi zaman istihbarat operasyonları ve darbeler yoluyla ülke liderlerinin devrilmesi, kaçırılması ya da esir alınmasıyla sonuçlandı. Uluslararası hukuk açısından tartışmalı olan bu süreçler, dünya siyasi tarihine derin izler bıraktı…
İşte ABD’nin hukuksuzca alıkoyduğu devlet başkanları;
1953 – MUHAMMED MUSADDIK (İRAN)
Görevi: İran Başbakanı (seçilmiş)
Olay:
İran’ın petrolünü millîleştiren Başbakan Musaddık, CIA ve İngiliz istihbaratının ortak yürüttüğü Ajax Operasyonu ile devrildi.
ABD’nin gerekçesi:
Komünizm tehdidi ve Batı çıkarlarının korunması.
Şah rejimi güçlendirildi, İran’da otoriter yönetim yerleşti…
Görevi: Guatemala Devlet Başkanı (seçilmiş)
Olay:
Toprak reformu yapan Árbenz, CIA destekli askeri darbe ile devrildi.
ABD’nin gerekçesi: “Komünizm tehdidi”.
Ülkede onlarca yıl sürecek askeri diktatörlük dönemi başladı…
1964 – JOÃO GOULART (BREZİLYA)
Görevi: Brezilya Devlet Başkanı
Olay:
ABD’nin açık siyasi ve askeri desteğiyle ordu yönetime el koydu.
21 yıl süren askeri diktatörlük…
1973 – SALVADOR ALLENDE (ŞİLİ)
Görevi: Şili Devlet Başkanı (seçilmiş)
Olay:
CIA destekli askeri darbe sonucu Allende devrildi, saray bombalandı.
ABD’nin gerekçesi: Sosyalist politikaların engellenmesi.
Binlerce kişi hayatını kaybetti. Latin Amerika’daki en kanlı darbe örneklerinden biri.
1989 – MANUEL NORİEGA (PANAMA)
Görevi: Panama Devlet Başkanı
Olay:
ABD, Panama’yı işgal etti. Noriega yakalanarak ABD’ye götürüldü ve esir alındı.
ABD’nin gerekçesi: Uyuşturucu kaçakçılığı suçlamaları. Egemen bir ülkenin işgali ve liderinin zorla ülke dışına çıkarılması… ABD’de yargılandı ve hapis cezası aldı.
2002 – HUGO CHÁVEZ (VENEZUELA)
Görevi: Venezuela Devlet Başkanı
Olay:
ABD destekli darbe girişimiyle görevden alındı, kısa süre sonra halkın direnişiyle geri döndü.
Darbe yönetimini tanıyan ilk ülkelerden biri oldu. Venezuela-ABD ilişkileri kalıcı biçimde gerildi.
2003 – SADDAM HÜSEYİN (IRAK)
Görevi: Irak Devlet Başkanı
Olay:
ABD, “kitle imha silahları” iddiasıyla Irak’ı işgal etti. Saddam Hüseyin, 13 Aralık 2003’te ABD askerleri tarafından yakalanarak esir alındı.
ABD’nin gerekçesi: Kitle imha silahları ve terör bağlantısı iddiaları. Bu silahlar hiçbir zaman bulunamadı. ABD denetimindeki mahkemede yargılandı ve Saddam Hüseyin hukuksuzca 2006’da idam edildi. İşgal, BM kararı olmadan yapıldı.
2004 – JEAN-BERTRAND ARİSTİDE (HAİTİ)
Görevi: Haiti Devlet Başkanı (seçilmiş)
Olay:
ABD askerleri tarafından saraydan alınarak zorla ülke dışına çıkarıldı.
Aristide’in açıklaması: “Kaçırıldım.”
Haiti uzun süreli istikrarsızlığa sürüklendi.
2011 – MUAMMER KADDAFİ (LİBYA)
Görevi: Libya Lideri
Olay:
ABD öncülüğündeki NATO müdahalesi sonrası Kaddafi yakalandı ve öldürüldü.
ABD’nin gerekçesi: Sivilleri koruma iddiası.
Libya fiilen parçalandı. Hukuksuz müdahale rejim değişikliğine dönüştü.
2026 - NİCOLAS MADURO – VENEZUELA
Olay:
3 Ocak 2026’da ABD özel birlikleri, Venezuela Devlet Başkanı Nicolás Maduro ve eşini hukuksuzca bir askeri operasyonla yakalayarak ABD’ye götürdü.
Washington yönetimi bunu “narkoterrorizm ve uyuşturucu kaçakçılığı” suçlamalarıyla gerekçelendirdi; ancak bu darbe girişimi, hukuka ve egemen devletlerin bağımsızlığı ilkesine aykırı…
Bu hukuksuz tutum doğrudan askeri zor kullanımıyla gerçekleşti. Bu olay, uluslararası hukuk açısından “hukuksuz lider yakalama” tartışmasını yeniden gündeme getirdi.
