İslami Finansı ele alırken, önce “İslam” sonra da “finans” mevzusu çok iyi anlaşılmalıdır.
İslam inancının merkezinde Allah’a olan doğru inanç ve teslimiyet vardır.
Allah’ın her şeyin sahibi olduğu ve rızıklara kefil olduğu bilgisi merkeze alınarak, sebeplere tevessül çerçevesinde gerekli olan şartları sağlamak gerekmektedir. İktisadi hayatın içinde finansa bakış açımız ise, bize dünyada geçimimizi temin edecek bir kaynak ve belkide bize ebedi hayatı kazandıracak bir sebep olarak görmek gerekir.
Günümüzde yapılacak işlerin tamamında bir finansmana ihtiyaç vardır. Bazen de elde edilen finansın daha verimli değerlendirilmesi için, yatırım araçlarına ihtiyaç vardır.
Esasen, eşyanın aslında helaliyet vardır. Yasaklar ise bize kur’an ve sünnet çerçevesinde belirtilmiştir.
Bu bağlamda sağlanacak olan finans’ın faizden, şartlarındaki ve sonucundaki belirsizlikten uzak olması, konusunun helal işler olması ve spekülatif işler olmaması gibi haksız ve yasaklanmış konulara bulaşmaması çerçevesinde finans kuruluşlarının ürettiği finans kaynakları bulunmaktadır. Bunun dışındaki esas kazanç kapıları olan ticaret, kiralama, üretim gibi kalemlerde bulunmaktadır.
Ülkemizde bu işi profesyonelce yapan Finans kuruluşlarının üretmiş olduğu yatırım araçlarını kısaca özetlemek gerekirse;
Alım-satım ve finansman modeli olarak;
Murabaha: Finansal kuruluşun, müşterinin talep ettiği bir malı peşin alıp üzerine belirli bir kâr payı koyarak müşteriye vadeli satması.
İcâre (Kiralama): Finansal kiralamadır. Kurumun satın aldığı bir malı veya mülkü belirli bir kira bedeli karşılığında müşteriye kullandırması ve vade sonunda mülkiyeti devretmesi esasına dayanır.
Selem: Peşin ödeme yapılarak malın/ürünün ileri bir tarihte teslim alınması, süresi belirli bir alım-satım sözleşmesi.
İstisna: Üretilecek veya inşa edilecek bir eserin/malın özelliklerinin önceden belirlenerek bedelinin peşin veya taksitle ödendiği imalat finansmanı olması.
Ortaklık ve yatırım modeli olarak;
Mudarebe: Bir taraftan sermaye (finans kurumu/yatırımcı), diğer taraftan emek ve yönetim (girişimci) koyularak yapılan ortaklıktır. Zarar sadece sermayeye ait olurken, kâr önceden belirlenen oranda paylaşılan bir modeldir.
Muşareke: Tüm tarafların hem sermaye hem de işin yönetimine ortak olduğu, kârın anlaşmaya göre, zararın ise konulan sermaye payı oranında paylaşıldığı bir ortaklık modelidir.
Vekâlet: Müşterinin sermayesini, bir yatırım kuruluşunun vekil sıfatıyla çalıştırması ve bunun karşılığında bir ücret/kâr payı alması modelidir.
Son olarak, sermaye piyasasında kullanılan bazı araçlar vardır ki. Kira Sertifikaları ve Yatırım Fonları gibi.
Başta da belirttiğimiz gibi bunlar çerçeve olarak var ancak içi doldurulurken İslami hassasiyetlere/kurallara riayet edilme şartı vardır. Mesela, yatırım fonları veya hisse senetlerinin konusu öncelikle helal olmalı ve süreç serbest piyasa şartlarına dayalı olmalıdır. Manüple edilebilinir veya spekülatif olmamalıdır.
Para kazanmak, yatırım yapmak sadece rakamlardan veya gelir gider tablosundan ibaret olmamalıdır. Kazanç şekli ve kullanım şekli de helal dairesinde olmalıdır.
Bu konularda islami hassasiyetine güvendiğimiz değerli Akademisyen ve hocalarımız bulunmaktadır. Girişeceğimiz işlerde öncelikle bunların görüş ve önerilerini dikkate almak gerekir.
İnançlı insan bir işe girişmeden önce mutlaka o iş ile ilgili gerekli olan bilgiyi tamamlamalıdır.
Bazı işler direk helal çerçevesinde, bazı işlerde zamanın gerekleri çerçevesinde fetvalı/ruhsatlı olabilir. Bu konudaki güvenli liman tabiiki konunun ehli olan insanlar ve kaynak eserlerimizdir. Geçici olan dünyalığı kazanayım derken, kalıcı olan ahireti zayi etmemek gerekir.
Konuyu sadece helal ve haram çerçevesinden ele almak belkide yeterli olmamaktadır. Kazancın bize helal getirisi kadar, topluma ve insanlığa fayda getiren yatırımlara da dönüşmesi gerekmektedir. Bir taraftan bize kazanç sağlarken diğer taraftan birçok insana mağduriyet de getirmemelidir.
Sermayesi kısıtlı olan kişiler için, arsa almak, altın almak, kiralık bir mülk edinmek veya yukarda belirtilen finans kuruluşlarının yatırım araçları veya pasif bir yatırım aracına yatırım yapmak yeterli ve güvenli olarak görülebilir.
Ancak sermayesi daha kuvvetli olanlar için sermayesini pasif yatırım araçları yerine teknolojiye, bilgiye ve üretime kanalize etmek risklere rağmen en iyi tercih bu alanlar olacaktır. Çünkü gelecek bilgi, teknoloji ve üretimdedir.
Yukarıdaki sıralamalarda yok ama belki de en kalıcı ve gerçek yatırım insana yapılan yatırımdır. Bir öğrenciye burs vermek, insanlığa hizmet eden bir yapıya ortak olmak veya insanlara faydalı bir eser bırakmak, her zaan yatırım ajandamızın bir sayfasında mutlaka bulunmalıdır.
